Wat zijn aardkorstverschuivingen, aardbevingen, tsunami's en vulkanisme?

De aardkorst is niet één vast geheel, maar bestaat uit verschillende grote en kleine platen die constant bewegen. Dit noemen we platentektoniek of aardkorstverschuivingen. Deze aardkorstplaten kunnen op drie manieren ten opzichte van elkaar bewegen: ze kunnen naar elkaar toe bewegen (convergerend), van elkaar af bewegen (divergerend), of langs elkaar heen schuiven (transform). Afhankelijk van het type platen en de bewegingsrichting, ontstaan er verschillende geologische verschijnselen. Zo kan de ene plaat onder de andere duiken (subductie), kunnen gebergten ontstaan door plooiing, of kan er juist nieuwe aardkorst gevormd worden.

Aardbevingen zijn het directe gevolg van deze bewegende aardkorstplaten. Vooral bij convergerende (naar elkaar toe) of transforme (langs elkaar heen) plaatbewegingen bouwt er veel spanning op tussen de platen. Wanneer deze spanning te groot wordt, schiet de plaat plotseling los en komt de opgebouwde energie vrij in de vorm van trillingen, wat we een aardbeving noemen. De kracht van zo'n aardbeving wordt gemeten met de schaal van Richter, terwijl de schaal van Mercalli de gevoelde intensiteit en de veroorzaakte schade beschrijft.

Een tsunami is een reeks gigantische oceaangolven die meestal worden veroorzaakt door een plotselinge verplaatsing van de oceaanbodem, vaak door een zware aardbeving onder water. Deze golven kunnen met enorme snelheid over de oceaan reizen. Wanneer ze ondieper water bereiken bij de kust, neemt hun hoogte aanzienlijk toe, wat kan leiden tot verwoestende overstromingen en enorme schade aan kustgebieden. De tsunami in de Indische Oceaan in 2004 is een tragisch voorbeeld van de vernietigende kracht die deze golven kunnen hebben.

Vulkanisme is nauw verbonden met de beweging van de aardkorstplaten, vooral in gebieden waar platen onder elkaar duiken, een proces dat subductie heet. Wanneer een zwaardere oceaanbodemplaat onder een andere oceaanbodemplaat of onder een lichtere continentale plaat duikt, smelt deze ondergedoken plaat in de aardmantel. Het gesmolten materiaal, magma, stijgt vervolgens op naar het aardoppervlak, wat leidt tot vulkanische activiteit. Dit verklaart waarom je vaak vulkanen vindt langs de randen van continenten of in eilandbogen.