Hoe vorm je de voltooid tegenwoordige tijd?

De voltooid tegenwoordige tijd (VTT) is een werkwoordstijd die aangeeft dat een handeling in het verleden is begonnen en is afgerond, of dat het resultaat ervan nog steeds relevant is in het heden. Je vormt de voltooid tegenwoordige tijd door een hulpwerkwoord (zoals 'hebben' of 'zijn' in het Nederlands, of 'haben' of 'sein' in het Duits) te gebruiken, gevolgd door het voltooid deelwoord van het hoofdwerkwoord.

De vorming van het voltooid deelwoord verschilt per taal en per type werkwoord.

Voltooid deelwoord in het Nederlands (Zwakke werkwoorden)

Een zwak werkwoord is een werkwoord waarvan de klank van de stam niet verandert in de verleden tijd. Denk bijvoorbeeld aan 'rennen' (ik ren, ik rende) of 'maken' (ik maak, ik maakte).

Voor zwakke werkwoorden in het Nederlands gebruik je het ezelsbruggetje van 't kofschip of fokschaap om te bepalen of het voltooid deelwoord eindigt op een 'd' of een 't'.

De Kofschip-regel:

1. Haal de uitgang '-en' van het hele werkwoord af om de stam te vinden.
2. Kijk naar de laatste letter van deze stam.
3. Zit deze letter in 't kofschip (t, k, f, s, ch, p)? Dan eindigt het voltooid deelwoord op een -t.
4. Zit deze letter niet in 't kofschip? Dan eindigt het voltooid deelwoord op een -d.

Voorbeeld:

• Leven: De stam is 'lev'. De laatste letter is 'v'. De 'v' zit niet in 't kofschip. Het voltooid deelwoord is dus 'geleefd'.
• Werken: De stam is 'werk'. De laatste letter is 'k'. De 'k' zit in 't kofschip. Het voltooid deelwoord is dus 'gewerkt'.

Voltooid deelwoord in het Duits (Zwakke werkwoorden)

In het Duits wordt de voltooid tegenwoordige tijd (Perfekt) vaak behandeld. Voor zwakke werkwoorden in het Duits geldt een andere, eenvoudigere regel dan het Nederlandse kofschip.

Basisregel voor zwakke werkwoorden: Het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden in het Duits wordt gevormd met: ge- + stam + -t

Voorbeeld:

• spielen (spelen) wordt gespielt
• machen (maken) wordt gemacht

Uitzonderingen op de Duitse regel:

1. Extra 'e' bij stam op 'd' of 't': Als de stam van een zwak werkwoord eindigt op een 'd' of een 't', komt er een extra 'e' tussen de stam en de '-t'.

   • Voorbeeld: reden (praten) wordt geredet.

2. Geen 'ge-' bij bepaalde voorvoegsels: Werkwoorden die beginnen met de onscheidbare voorvoegsels 'be-', 'ver-', 'ent-', 'emp-', 'er-', 'ge-', 'miss-', 'zer-' krijgen geen 'ge-'.

   • Voorbeeld: verkaufen (verkopen) wordt verkauft.

3. Geen 'ge-' bij werkwoorden op '-ieren': Werkwoorden die eindigen op '-ieren' krijgen ook geen 'ge-'.

   • Voorbeeld: notieren (noteren) wordt notiert.