Leerdoelen
•Je kunt haakjes wegwerken in wiskundige uitdrukkingen met letters.
•Je kunt gelijksoortige termen herkennen en samenvoegen om een uitdrukking te herleiden.
•Je kunt de correcte rekenvolgorde toepassen bij het wegwerken van haakjes en het herleiden van uitdrukkingen.
Wat betekent haakjes wegwerken?
Haakjes wegwerken is een wiskundige bewerking waarbij je een getal of letter vermenigvuldigt met elk deel binnen de haakjes, zodat de haakjes verdwijnen.
Voorbeeld met alleen getallen: bereken2(3+4).
Er zijn twee manieren om dit te berekenen:
1.Eerst binnen de haakjes werken: Bereken eerst3+4=7.Daarna vermenigvuldig je:2\cdot7=14.Dit is de snelste methode bij berekeningen met alleen getallen.
2.De distributieve eigenschap toepassen: Vermenigvuldig het getal voor de haakjes met elk getal binnen de haakjes. Je vermenigvuldigt2met3en2met4.Dat geeft (2\cdot3)+(2\cdot4)=6+8=14.
Bij het werken met letters is het vaak niet mogelijk om de getallen binnen de haakjes eerst op te tellen. Daarom is de tweede methode, de distributieve eigenschap, essentieel voor letterrekenen.
Hoe werk je haakjes weg als er letters in staan?
Letters (variabelen) zijn symbolen, zoalsa,\ b,\ x\text{ of }y,die een onbekende waarde voorstellen. Termen zijn delen van een wiskundige uitdrukking die door een plus- of minteken worden gescheiden. Bijvoorbeeld, in de uitdrukking2a+3b,zijn2aen3btermen.
Als in de haakjes termen staan die niet gelijksoortig zijn, kun je ze niet samenvoegen. Gelijksoortige termen zijn termen die precies dezelfde letters met dezelfde machten hebben. Bijvoorbeeld,aenbzijn niet gelijksoortig (denk aan appels en bananen). Je kuntaenbniet optellen tot een kortere uitdrukking;a+bblijft gewoona+b.
Distributieve eigenschap toepassen met letters en getallen
Als je2(a+b)moet berekenen, kun jeaenbniet bij elkaar optellen. Pas daarom de distributieve eigenschap toe:
Vermenigvuldig het getal voor de haakjes met elke term binnen de haakjes:
2\cdot a+2\cdot b=2a+2b
Dit is de meest vereenvoudigde vorm. De termen2aen2bzijn niet gelijksoortig en kunnen niet verder worden samengevoegd.
Distributieve eigenschap toepassen met alleen letters
Ook als er een letter voor de haakjes staat, pas je de distributieve eigenschap toe.
Voorbeeld:a(b+c)
Vermenigvuldig ametbenametc:
a\cdot b+a\cdot c=ab+ac
Het is gebruikelijk om letters in een product (zoalsab)in alfabetische volgorde te schrijven.abis dus de standaard, nietba.Ookacis de standaard, nietca.
Mintekens bij haakjes wegwerken
Let goed op de mintekens. Het is belangrijk om het minnetje mee te nemen in de vermenigvuldiging. Dit betekent dat als een minteken voor een getal of letter staat, je dit minteken meerekent bij het vermenigvuldigen.
Voorbeeld:5\cdot(3a-2b)
5\cdot3a=15a
5\cdot-2b=-10b
Dus:15a-10b
Soms staat er alleen een minteken voor de haakjes, zonder een getal. Dit minteken staat dan eigenlijk voor min één.
Voorbeeld:6-(a+2)
Dit is hetzelfde als6-1\cdot(a+2).
Vermenigvuldig-1met elke term binnen de haakjes:
6+(-1\cdot a)+(-1\cdot2)
=6-a-2
Nu kun je gelijksoortige termen samenvoegen.6en-2zijn gelijksoortige termen, omdat het beide losse getallen (constanten) zijn. De term-ais niet gelijksoortig met de getallen.
6-2-a=4-a
Hoe herleid je de uitdrukking na het wegwerken van de haakjes?
Herleiden is het vereenvoudigen van een wiskundige uitdrukking door eerst haakjes weg te werken en vervolgens gelijksoortige termen samen te voegen.
Voorbeeld 1:
6-(a+2)
1.Haakjes wegwerken: Een minteken voor de haakjes betekent vermenigvuldigen met-1.
6-1\cdot a-1\cdot2
=6-a-2
2.Gelijksoortige termen samenvoegen: Identificeer de gelijksoortige termen en tel of trek ze van elkaar af.
De termen6en-2zijn beide constante getallen en dus gelijksoortig.
De term-aheeft een letter en is niet gelijksoortig met de getallen.
Voeg de gelijksoortige termen samen:6-2=4.
De term-ablijft staan.
Het resultaat is4-a.Dit kan niet korter.
Voorbeeld 2:
4x-\frac12x\cdot(2-y)-y\cdot(2x-8)
1.Haakjes wegwerken: Vermenigvuldig de termen voor de haakjes met elke term binnen de haakjes. Let hierbij goed op de mintekens.
1.Voor het eerste paar haakjes:-\frac12x\cdot2en-\frac12x\cdot-y
-\frac12x\cdot2=-1x=-x(de'1'schrijven we vaak niet op)
-\frac12x\cdot-y=+\frac12xy(negatief × negatief = positief, letters in alfabetische volgorde)
2.Voor het tweede paar haakjes:-y\cdot2xen-y\cdot-8
-y\cdot2x=-2xy(letters in alfabetische volgorde)
-y\cdot-8=+8y(negatief × negatief = positief)
De uitdrukking wordt nu:4x-x+\frac12xy-2xy+8y
2.Gelijksoortige termen samenvoegen:
1.Termen metx:\ 4x-x=3x
2.Termen metxy:\ +\frac12xy-2xy=-1\frac12xy
3.Termen mety:\ +8y(deze heeft geen gelijksoortige termen om mee samen te voegen)
Het volledig herleide antwoord is:3x-1.
Voorbeeld 3:
-3\cdot(2a-4b)-2\cdot\left(5a+6b\right)
1.Haakjes wegwerken:
1.Eerste deel:-3\cdot2a=-6a
-3\cdot-4b=+12b
2.Tweede deel:-2\cdot5a=-10a
-2\cdot6b=-12b
De uitdrukking wordt nu:-6a+12b-10a-12b
2.Gelijksoortige termen samenvoegen:
1.Termen meta:\ -6a-10a=-16a
2.Termen metb:\ +12b-12b=0b=0(nul keer een letter is nul)
Het volledig herleide antwoord is:-16a.
