Leerdoelen
•Je kunt uitleggen welke rol missionarissen speelden in de verspreiding van het christendom.
•Je kunt uitleggen hoe de islam ontstond.
•Je kunt uitleggen waardoor de islam zich snel kon verspreiden.
Kenmerkende aspecten
•De verspreiding van het christendom in geheel Europa.
•Het ontstaan en de verspreiding van de islam.
Splitsing van de christelijke kerk
Binnen het christendom ontstond een belangrijke tweedeling. In het Oost-Romeinse Rijk volgde men het orthodoxe christendom en was de keizer zowel wereldlijk als geestelijk leider. In het voormalige West-Romeinse Rijk ontwikkelde zich het rooms-katholicisme, waar de paus het hoofd van de kerk was. Hier gold de tweezwaardenleer: de wereld werd verdeeld in een geestelijke macht (de paus) en een wereldlijke macht (koningen en keizers). De geestelijkheid groeide in West-Europa uit tot een aparte stand met eigen voorrechten, vergelijkbaar met de adel.
De bekering van Clovis
Een belangrijk moment voor de verspreiding van het christendom in West-Europa was de bekering van Clovis. Als koning van het Frankische Rijk had hij grote invloed. Toen hij zich bekeerde, volgde eerst de elite en daarna een groot deel van zijn onderdanen. Zijn bekering was ook politiek gunstig: hij kon bisschoppen inzetten in zijn bestuur, omdat zij konden lezen en schrijven. Dit versterkte zowel zijn macht als die van de kerk.
Ook andere vorsten speelden een actieve rol in de verspreiding van het christendom. Zo voerde Karel de Grote oorlog tegen heidense volkeren zoals de Saksen om hen tot het christendom te bekeren. Bekering gebeurde dus niet alleen vrijwillig, maar soms ook met dwang. Later bekeerden veel koningen in Noord- en Oost-Europa en op de Balkan zich tot het christendom, waardoor het geloof zich verder over Europa verspreidde.
Missionarissen
Naast koningen speelden missionarissen een belangrijke rol bij de verspreiding van het christendom. Dit waren monniken die op missie gingen om heidense volkeren te kerstenen. In Nederland hebben wij de verspreiding van het christendom te danken aan de Angelsaksische monniken Willibrord en Bonifatius. Willibrord werd de eerste bisschop van Utrecht. Bonifatius trok eveneens naar de Friezen om hen te bekeren, maar werd in 754 bij Dokkum vermoord. Missionarissen kregen vaak steun van christelijke vorsten, wat hun werk vergemakkelijkte.
Syncretisme en het overtuigen van de massa
Om het christendom aantrekkelijker te maken voor heidense volkeren, werden christelijke en heidense gebruiken met elkaar vermengd. Dit wordt syncretisme genoemd: het samensmelten van religieuze tradities. Zo werd de geboortedag van Jezus verplaatst naar 25 december, zodat deze samenviel met het Germaanse Midwinterfeest. Ook gebruiken zoals de kerstboom en bepaalde paasgebruiken vinden hun oorsprong in heidense tradities. Door aan te sluiten bij bestaande feesten werd de overstap naar het christendom eenvoudiger.
Het ontstaan van de islam
In de zevende eeuw ontstond in het Midden-Oosten een nieuwe monotheïstische godsdienst: de islam. De profeet Mohammed verkondigde zijn boodschap eerst in Mekka, waar veel polytheïstische godsdiensten waren. Daarnaast speelde een economisch motief een belangrijke rol bij de afwijzing van zijn boodschap. In Mekka stond de Kaäba, een belangrijk heiligdom dat veel pelgrims aantrok. Men was bang dat de inkomsten uit deze pelgrimstochten zouden verdwijnen als men het geloof in meerdere goden zou opgeven.
In 622 werd Mohammed uitgenodigd in Medina om daar zowel geestelijk als wereldlijk leider te worden. Dit moment, de Hidjra, markeert het begin van de islamitische jaartelling. Vanuit Medina voerde Mohammed oorlog tegen Mekka en wist de stad uiteindelijk te veroveren.
Na zijn dood namen zijn opvolgers, de kaliefen, de leiding over. Zij breidden het rijk in hoog tempo uit. Binnen ongeveer een eeuw na de dood van Mohammed strekte het islamitische rijk zich uit van Spanje tot aan India en omvatte het het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
Verklaring snelle verspreiding
De snelle verspreiding van de islam had meerdere oorzaken:
•Moslimlegers waren sterke en goed georganiseerde ruiters.
•Het Oost-Romeinse en het Perzische Rijk waren verzwakt door onderlinge oorlogen.
•Strijders waren religieus gemotiveerd en geloofden in een beloning in het hiernamaals.
•Na verovering waren moslims relatief tolerant tegenover joden en christenen, die hun geloof mochten behouden tegen betaling van belasting.
Hierdoor ontstond een groot Arabisch-islamitisch rijk. Dit rijk viel rond 750 uiteen in kleinere staten, maar de culturele en religieuze eenheid bleef behouden door de gemeenschappelijke taal en de islam.
