TV 2 - Griekse kunst, wetenschap en politiek

Leerdoelen:

•Je kunt benoemen welke elementen Romeinen toevoegden aan de Griekse bouw- en beeldhouwkunst.

•Je kunt uitleggen hoe het Griekse wetenschappelijk denken zich ontwikkelde.

•Je kunt uitleggen wat de belangrijkste bestuursvormen waren in Griekse stadstaten.

Kenmerkende aspecten

•De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.

•De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.

Griekse en Romeinse bouwkunst

De Grieken ontwikkelden een herkenbare bouwstijl die later bekend werd als de klassieke vormentaal. Het meest kenmerkend waren de zuilenrijen die tempels en andere belangrijke gebouwen ondersteunden. Deze zuilen zijn nog steeds terug te zien bij moderne overheidsgebouwen. Daarnaast bouwden de Grieken halfronde theaters, vaak tegen een heuvel aan, zodat het publiek goed zicht had op het toneel.

De Romeinen namen deze bouwstijl over, maar voegden eigen elementen toe. Zij hielden van ronde vormen en gebruikten veel bogen en koepels. Een bekend voorbeeld van een gebouw met een grote koepel is het Pantheon. Ook bouwden zij volledig ronde theaters, zogenaamde amfitheaters, zoals het Colosseum in Rome. In tegenstelling tot de Grieken maakten de Romeinen veel gebruik van beton, waardoor zij grotere en stevigere bouwwerken konden realiseren.

Beeldhouwkunst

In de Griekse beeldhouwkunst stonden natuurgetrouwe verhoudingen centraal. Beeldhouwers bestudeerden het menselijk lichaam nauwkeurig en pasten wiskundige verhoudingen toe in hun beelden. De lichamen werden echter altijd perfect en ideaal afgebeeld.

De Romeinen namen deze stijl over, maar kozen voor meer realisme. De Romeinen gaven de imperfecties van mensen weer in hun beeldhouwkunst. Rimpels, ouderdom en individuele kenmerken werden zichtbaar gemaakt, waardoor Romeinse beelden realistischer ogen.

Griekse wetenschap en filosofie

De Grieken waren voorlopers op het gebied van wetenschap. Zij probeerden de wereld met hun verstand te verklaren in plaats van verschijnselen toe te schrijven aan goden. Dit noemen we rationeel denken.

Belangrijke denkers waren de filosofen, letterlijk ‘liefhebbers van wijsheid’. Socrates stelde kritische vragen en zocht verklaringen voor natuurverschijnselen in de natuur zelf. Zijn ideeën werden als gevaarlijk gezien en hij werd ter dood veroordeeld.

Na hem dachten filosofen als Plato en Aristoteles verder over uiteenlopende onderwerpen. Aristoteles hield zich bezig met logica, sterrenkunde en retorica. In de wiskunde kennen we de stelling van Pythagoras en in de geschiedschrijving wordt Herodotus gezien als grondlegger. In de geneeskunde legden artsen de eed van Hippocrates af, een traditie die nog steeds bestaat in aangepaste vorm.

Politiek in de Griekse stadstaten

Griekenland was geen eenheidsstaat, maar bestond uit vele stadstaten (poleis). Elke stadstaat had een eigen bestuursvorm. De belangrijkste bestuursvormen waren:

•monarchie: de macht ligt bij één heerser en is erfelijk, meestal een koning.

•tirannie: één persoon grijpt de macht op onwettige wijze, bijvoorbeeld via geweld of een staatsgreep; in de oudheid had dit niet altijd een negatieve betekenis.

•aristocratie: de macht ligt bij een groep adellijke, invloedrijke families.

•oligarchie: de macht is in handen van een zeer kleine groep edelen, vaak slechts enkele personen.

•democratie: de macht ligt bij het volk

Atheense democratie en burgerschap

In Athene ontwikkelde zich een democratie, waarbij burgers rechtstreeks stemden over wetten in de volksvergadering. Dit was een directe democratie: burgers kwamen fysiek bijeen om besluiten te nemen. Alleen volwassen mannen die in Athene geboren waren, golden als burger. Vrouwen, slaven, kinderen en vreemdelingen hadden geen stemrecht, waardoor slechts ongeveer tien tot vijftien procent van de bevolking mocht meebeslissen.

Om te voorkomen dat één persoon te veel macht kreeg, bestond het schervengericht (ostracisme). Burgers konden de naam van een te machtige persoon in een potscherf krassen. Wie de meeste stemmen kreeg, werd voor tien jaar verbannen uit Athene. Dit gebeurde slechts een keer of tien tot twaalf, maar was bedoeld als bescherming van de democratie.