Multipele allelen

Wat zijn multipele allelen?

Multipele allelen verwijst naar de situatie waarin er drie of meer verschillende allelen voor een erfelijke eigenschap bestaan. Dit is in tegenstelling tot de meer gebruikelijke scenario's waarin slechts twee allelen (dominant en recessief) betrokken zijn. Een bekend voorbeeld van multipele allelen is het bloedgroepensysteem bij mensen.

Voorbeeld: Bloedgroepen

Bij mensen zijn er drie relevante allelen voor het gen dat de bloedgroep bepaalt:

•I^A (bloedgroep A)

•I^B (bloedgroep B)

•i (bloedgroep 0, recessief)

Genotype vs. Fenotype

Het is belangrijk om het verschil tussen genotype en fenotype te begrijpen:

•Genotype: Het specifieke genenpaar van een individu (bijvoorbeeld I^A/i).

•Fenotype: De uiterlijke eigenschappen die tot uiting komen (bijvoorbeeld bloedgroep A of B).

Dominante en recessieve allelen

In het geval van bloedgroepen zijn I^A en I^B dominant, terwijl i recessief is. Dit betekent dat de aanwezigheid van een dominant allel (I^A of I^B) zal resulteren in de bijbehorende bloedgroep, terwijl het recessieve allel (i) alleen tot uiting komt wanneer het in homozygote vorm (i/i) voorkomt.

Hieruit voortkomen vier bloedgroepen:

Kansberekening bij bloedgroepen

Laten we een paar voorbeelden bekijken om de kans te berekenen dat twee ouders een kind met een bepaalde bloedgroep krijgen.

Voorbeeld 1: Bloedgroep 0 en AB

Stel een vader heeft bloedgroep 0 (genotype: i/i) en de moeder bloedgroep AB (genotype: IA/IB). Wat is de kans dat hun kind bloedgroep AB heeft?

•De geslachtscellen van de vader zijn altijd i.

•De geslachtscellen van de moeder zijn I^A of I^B.

Als we dit in een kruisingsschema zetten, krijgen we:

De mogelijke combinaties zijn dus:

•I^A/i → bloedgroep A

•I^B/i → bloedgroep B

Kans op bloedgroep AB: 0%. Dit kind kan niet bloedgroep AB zijn, omdat de vader enkel het allel i kan doorgeven.

Voorbeeld 2: Genotypes van de ouders

Neem aan dat een stel 3 kinderen heeft. Elk kind heeft een andere bloedgroep; bloedgroep 0, A en B. Welke genotypes moeten de ouders dan hebben?

Ja, dit kan! De ouders moeten heterozygoot zijn:

•Één ouder kan genotype IA/i hebben (bloedgroep A).

•De andere ouder kan genotype IB/i hebben (bloedgroep B).

Hierdoor kunnen zij inderdaad een kind hebben met bloedgroep 0 (i/i).