Leerdoelen
•Je kunt de werking van verteringssappen op moleculair niveau uitleggen.
•Je kunt de invloed van de pH uitleggen.
•Je kunt de werking van verteringsklieren uitleggen.
Vertering
De mond
Chemische vertering begint al in de mond. In onze mond wordt namelijk speeksel aangemaakt door de speekselklieren en getransporteerd door de speekselklierkanalen. Een mens heeft een ondertongspeekselklier, een oorspeekselklier en een onderkaakspeekselklier. Ons speeksel bevat amylase. Amylase breekt zetmeel af tot maltose (disaccharide). Amylase is een enzym en dit enzym werkt optimaal bij een pH van 6,6 . Speeksel bevat ook een klein beetje linguale lipase en dit helpt bij het verteren van vet.
De slokdarm
Nadat het voedsel in de mond is geweest verplaatst het naar de slokdarm. De slokdarm voegt geen verteringssappen toe aan het proces. Er vindt kort vertering plaats. De enzymen die uit de mond de slokdarm in meekomen werken wel door in dit orgaan.
De maag
Na de slokdarm gaat de vertering van voedsel verder in de maag. In de maag is het erg zuur en daardoor stopt de werking van enzymen uit de mond. Het autonome zenuwstelsel regelt de afscheiding van maagsap. Wanneer voedsel in de maag komt, wordt de productie van het hormoon gastrine gestimuleerd. Gastrine reguleert op zijn beurt de maagsapproductie.
Maagsapklieren
Maagsapklieren spelen een belangrijke rol in de vertering. Er zijn 3 soorten kliercellen en deze produceren allemaal wat anders. Dit is wat de kliercellen produceren:
•HCl (zoutzuur)
•Slijm (belangrijk voor bescherming van de maagwand)
•Pepsinogeen (een inactief pro-enzym, nodig voor de productie van pepsine)
Een combinatie van pepsinogeen en HCl maakt pepsine. Pepsine versterkt de omzetting van pepsinogeen in pepsine ook zelf. Dit zorgt voor een positieve terugkoppeling oftewel een zelfversterkend effect. (zie afbeelding). Pepsine splitst eiwitmoleculen in lange aminozuurketens. Pepsine werkt het beste bij een pH van 2,5 (optimum).
De twaalfvingerige darm
Het eten komt vervolgens, via de maag, in de twaalfvingerige darm terecht. Het voedselbrij in de maag is erg zuur, daarom wordt het doorlaten van deze brij gereguleerd. De opening van de maagportier hangt af van de pH in de twaalfvingerige darm: is het te zuur in de twaalfvingerige darm, dan blijft de portier dicht.
Zuur stimuleert cellen in de wand van de twaalfvingerige darm tot aanmaak en afgifte (secretie) van secretine en cholecystokinine. Secretine stimuleert de lever tot aanmaak van gal. Secretine stimuleert ook de alvleesklier tot de aanmaak van NaHCO3 (basisch!). Cholecystokinine stimuleert de afgifte van gal en van alvleessap. In alvleessap zitten enzymen die helpen bij de vertering van eiwitten, vet en koolhydraten.
Als de pH in de twaalfvingerige darm inmiddels weer een hogere waarde van 8 à 9 heeft bereikt, opent daardoor de maagpoort.
Zie onderstaand overzicht van de regulatie van de maagportier door de pHr:
De alvleesklier
De alvleesklier gaat zijn werk doen. De alvleesklier maakt alvleessap voor de vertering van eiwitten, vetten en koolhydraten.
De alvleesklier maakt het pro-enzym trypsinogeen aan. Een voorstadium van trypsine. In de wand van de twaalfvingerige darm wordt enterokinase gevormd. De enterokinase is een enzym dat ervoor zorgt dat trypsinogeen wordt omgezet in trypsine.
Dit zijn de enzymen in de alvleesklier:
Trypsinogeen → trypsine: zet lange polypeptideketens om in korte ketens.
Peptidasen: zetten korte ketens om in dipeptiden, tripeptiden en losse aminozuren.
Amylase: zet zetmeel om in maltose
Lipase: zet triglyceriden om tot glycerol en vetzuren en monoglyceriden
De enzymen bevatten ook DNase en RNase, hiermee wordt DNA/RNA omgezet in nucleotiden.
Dunne darm
Vervolgens komt het eten in de dunne darm. In de dunne darm is de pH gezakt naar 7. Darmsap bevat maltase, sacharase, lactase en peptidase. Maltose wordt in de dunne darm door middel van het maltase omgezet tot glucose.
Zetmeel wordt tijdens dit proces omgezet tot glucose en eiwitten tot aminozuren.
Overzicht van de totale saccharide-afbraak
Overzicht van de totale eiwitafbraak
