Voedingsmiddelen en voedingsstoffen

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen wat de functie van voedingsstoffen is.

•Je kunt uitleggen welke voedingsmiddelen welke voedingsstoffen bevatten.

•Je kunt uitleggen wat essentiële en niet-essentiële aminozuren zijn.

•Je kunt uitleggen wat de waterbalans is.

Voedingsmiddelen en voedingsstoffen

Voedingsmiddelen zijn alles wat we eten en drinken. Dit varieert van hagelslag, brood, groenten tot wat je maar kunt vinden in de supermarkt. Maar in deze voedingsmiddelen bevinden zich de essentiële voedingsstoffen.

Deze voedingsstoffen bestaan uit zes verschillende categorieën:

1.Eiwitten

2.Vetten

3.Koolhydraten

4.Vitaminen

5.Mineralen

6.Water

Er is een zevende categorie, vezels, die hoewel niet echt een voedingsstof – omdat het lichaam ze niet kan verteren – ook belangrijk zijn.

De functie van voedingsstoffen

Voedingsstoffen kunnen voor verschillende doelen dienen in het lichaam. Hier zijn drie belangrijke functies van voedingsstoffen:

1.Brandstof: Je lichaam heeft energie nodig voor een verscheidenheid aan functies, zoals: bewegen, warmte genereren, groeien, herstellen en ontwikkelen. Voedingsstoffen zoals koolhydraten, eiwitten en vetten fungeren als brandstof om deze energie te leveren.

2.Bouwstoffen: Onze lichamen zijn gebouwd uit diverse materialen. Voedingsstoffen zoals eiwitten en mineralen fungeren als bouwstenen voor deze materialen.

3.Regulerende functie: Bepaalde voedingsstoffen helpen om processen in ons lichaam te reguleren. Dit kunnen we ook wel beschermende stoffen noemen, zoals vitaminen.

Omzetting van voedingsstoffen

Soms kunnen voedingsstoffen in elkaar worden omgezet. Een overschot aan koolhydraten kan bijvoorbeeld worden omgezet in vetten. Eiwitten kunnen ook worden omgezet in vetten. Dit betekent dat je kunt aankomen van te veel snoep eten (wat veel koolhydraten bevat).

Het is belangrijk om te weten dat eiwitten niet kunnen worden opgeslagen. Met andere woorden: als je te veel eiwitten eet, kun je daar later eigenlijk niets meer mee doen. Probeer daarom per dag de hoeveelheid eiwitten te eten die je die dag nodig hebt.

Eiwitten, vetten en koolhydraten in het spijsverteringsproces

De spijsvertering is een essentieel proces waarin voedingsstoffen worden opgebroken tot kleinere eenheden die kunnen worden opgenomen in het bloed. Eiwitten, vetten en koolhydraten – met uitzondering van monosachariden – moeten eerst worden verteerd voordat ze in het bloed kunnen worden opgenomen.

Grote moleculen zoals eiwitten, vetten en koolhydraten moeten eerst worden 'verkleind' voordat ze kunnen worden opgenomen. Er wordt hierbij gebruikgemaakt van enzymen, die de moleculen afbreken tot kleinere eenheden.

Eiwitten

Eiwitten, ook wel proteïnen genoemd, hebben een belangrijke functie als bouwstof in het lichaam. Ze zijn essentieel voor groei en herstel van weefsels. Ze spelen ook een rol in transport als onderdeel van hemoglobine (dat zuurstof vervoert) en lipoproteïnen (die vetten vervoeren). Bovendien kunnen eiwitten ook dienen als brandstof. Eiwitten worden uiteindelijk omgezet in ureum en uitgescheiden tijdens het plassen.

De functionele eenheden van eiwitten zijn aminozuren. Hiervan bestaan er 20 verschillende soorten. 8 van deze aminozuren zijn essentiële aminozuren, dat wil zeggen dat het lichaam ze niet zelf kan produceren, maar binnen moet krijgen met de voeding. De overige 12 aminozuren kan het lichaam ontwikkelen vanuit de essentiële aminozuren.

Vetten

Vetten (lipiden) worden opgeslagen in het lichaam in het onderhuidse bindweefsel en rond organen. Ze zijn essentieel als bron van energie en als bouwstof, met name voor de celmembranen. Vetten bevatten meer dan twee keer zoveel energie per gram als eiwitten en koolhydraten. Dit maakt ze tot een zeer efficiënte manier om energie op te slaan.

De fundamentele opbouw van vetten bestaat uit een glycerolmolecuul en drie vetzuren.

Er bestaan twee soorten vetten: verzadigde en onverzadigde vetten. Onverzadigde vetten hebben een knik in de koolstofketen waardoor ze vloeibaar zijn bij kamertemperatuur en dus gezonder.

Koolhydraten

Koolhydraten, ook wel sachariden genoemd, zijn een belangrijke bron van energie. Ze zijn ook nodig voor de opbouw van DNA en celmembranen en als energiereserve in spieren en lever.

Het belang van water in ons dieet

Water is misschien wel het meest vergeten, maar ook het meest essentiële element van onze voeding. Ons lichaam bestaat voor ongeveer 60% uit water. Hier zijn enkele belangrijke functies van water in ons lichaam:

1.Bouwstof: Water maakt een groot deel uit van alle lichaamscellen, weefsels en organen. Het is ook een essentiële component van lichaamsvloeistoffen zoals bloed en lymfe.

2.Oplosmiddel: Water is het belangrijkste oplosmiddel in het lichaam en speelt een cruciale rol bij het oplossen en transporteren van verschillende stoffen (osmose).

3.Transport: Water maakt deel uit van ons bloed, dat voedingsstoffen en zuurstof naar cellen transporteert en afvalstoffen uit cellen verwijdert.

4.Thermoregulatie: Water helpt bij de regulatie van de lichaamstemperatuur door zweetproductie en de verdamping ervan, wat resulteert in koeling.

Om een gezonde waterbalans in het lichaam te behouden, moeten we voldoende water innemen om het waterverlies via de huid (zweten), longen (uitademen), urine en ontlasting te compenseren. Daarnaast kunnen we water binnenkrijgen via drinken, voedsel en de verbranding van macronutriënten (dissimilatie).

Het belang van mineralen en vitaminen

Een ander belangrijk aspect van voedingsstoffen zijn de mineralen en vitaminen die we uit ons voedsel halen. Ze worden vaak over het hoofd gezien, maar spelen een cruciale rol in tal van lichaamsfuncties. Informatie hierover valt te vinden in de BiNaS.

Mineralen zijn belangrijk voor de opbouw van onze botten en tanden, terwijl vitaminen noodzakelijke stoffen zijn die het lichaam nodig heeft om goed te functioneren, maar die het lichaam zelf niet of slechts in onvoldoende mate kan aanmaken. Sommige vitaminen kunnen door het lichaam zelf worden gemaakt vanuit provitaminen, die overigens wel via de voeding moeten worden aangevoerd.

Het lichaam heeft ook spoorelementen nodig. Dit worden spoorelementen genoemd, omdat deze in hele geringe hoeveelheden nodig zijn. Dit zijn namelijk vaak onderdelen van enzymen, die gerecycled worden na een reactie.