Leerdoelen
•Je kunt uitleggen hoe bevolkingsgrafieken worden gelezen en welke informatie ze geven over de bevolkingsopbouw van Zuid-Amerika in 1980, 2000 en 2023
•Je kunt beschrijven hoe de bevolkingsopbouw en bevolkingsgroei van Zuid-Amerika zich ontwikkelen tot ongeveer 2060
•Je kunt uitleggen hoe welvaart samenhangt met het geboortecijfer, de levensverwachting en de demografische transitie
•Je kunt verklaren waarom Zuid-Amerika sterk verstedelijkt is en welke gevolgen deze snelle verstedelijking heeft voor steden
Bevolkingsopbouw van Zuid-Amerika
De ontwikkeling van de bevolking van Zuid-Amerika kan goed worden onderzocht met bevolkingsgrafieken. In zo’n grafiek worden leeftijdscohorten weergegeven met horizontale balken. Aan de ene kant staan mannen, aan de andere kant vrouwen. Onderaan staat altijd het totaal van de bevolking.
Wanneer je bevolkingsgrafieken van 1980, 2000 en 2023 met elkaar vergelijkt, zie je een duidelijke verandering in de bevolkingsopbouw. Zuid-Amerika had vroeger een bevolkingsstructuur die typisch is voor perifere landen: veel jonge mensen en een relatief kleine oudere bevolking. In de loop van veertig jaar is de bevolkingsopbouw veranderd richting die van semiperiferie of zelfs centrumlanden.
Tegelijkertijd groeit de totale bevolking nog steeds. Prognoses laten zien dat de bevolking waarschijnlijk pas na ongeveer 2060 begint te dalen.
Waarom de bevolking nog blijft groeien
Hoewel het geboortecijfer en de vruchtbaarheid (het gemiddeld aantal kinderen per vrouw) dalen, groeit de bevolking nog steeds. Dit komt doordat een groot deel van de bevolking jong is.
Veel jongeren die nu in de leeftijdsgroep tot ongeveer twintig jaar zitten, krijgen later zelf kinderen. Dit principe wordt vaak samengevat met de gedachte dat de moeders van morgen al geboren zijn. Wanneer er veel jongeren zijn, blijft de natuurlijke bevolkingsgroei dus nog lange tijd doorgaan.
Verschillen tussen landen in Zuid-Amerika
De welvaart in Zuid-Amerika is niet gelijk verdeeld. Daardoor bestaan er ook grote verschillen tussen landen in bijvoorbeeld geboortecijfers en bevolkingsstructuren.
Wanneer je bevolkingsdiagrammen van landen zoals Frans-Guyana, Peru en Chili vergelijkt, zie je duidelijke verschillen. Deze verschillen hangen samen met de positie van landen in het wereldsysteem en met hun plaats in de demografische transitie. De demografische transitie beschrijft de verandering van de bevolkingsopbouw door de tijd heen als gevolg van een stijgende welvaart.
Verband tussen welvaart en geboortecijfer
Een belangrijke algemene regel binnen de demografie is: hoe hoger de welvaart, hoe lager het geboortecijfer.
Wanneer de welvaart stijgt, verandert de samenleving op verschillende manieren. Mensen krijgen bijvoorbeeld meer zekerheid over hun inkomen door sociale voorzieningen zoals pensioen of uitkeringen. Daardoor zijn kinderen minder nodig als oudedagsvoorziening.
Daarnaast worden onderwijs en gezondheidszorg beter. Mensen blijven langer op school en krijgen daardoor vaak later kinderen en meestal ook minder kinderen. Tegelijkertijd zorgt betere gezondheidszorg ervoor dat de kindersterfte daalt en de levensverwachting stijgt.
Deze ontwikkelingen zorgen samen voor een verandering in de bevolkingsstructuur.
Zuid-Amerika als sterk verstedelijkt continent
Zuid-Amerika is een van de meest verstedelijkte continenten ter wereld. In veel landen woont 85% of meer van de bevolking in steden. Dit geldt bijvoorbeeld voor Chili, Argentinië, Brazilië en Venezuela.
De steden in Zuid-Amerika zijn daardoor vaak erg groot. Sommige steden worden zelfs megasteden genoemd, al voldoen niet alle grote steden aan de officiële definitie daarvan.
Oorzaken van snelle verstedelijking
De snelle groei van steden heeft meerdere oorzaken die tegelijkertijd plaatsvinden.
Een belangrijke oorzaak is de verandering in de landbouw. Door mechanisatie en schaalvergroting is er minder werk op het platteland. Veel mensen verlaten daarom de landbouw.
Tegelijkertijd vindt industrialisatie plaats in steden. Daardoor ontstaan daar meer banen. Mensen migreren van het platteland naar steden om werk te zoeken.
Deze combinatie van minder werk op het platteland en meer werk in de stad zorgt voor sterke plattelands-stadsmigratie.
Gevolgen voor steden
De snelle groei van steden zorgt voor verschillende problemen. In veel Zuid-Amerikaanse landen is de ruimte voor steden beperkt door het landschap. Sommige gebieden zijn moeilijk toegankelijk, waardoor steden vaak op specifieke plekken ontstaan en snel erg groot worden.
Veel mensen die naar de stad migreren, hebben weinig geld en moeten zelf een huis bouwen. Zo ontstaan favela's, informele woonwijken die vaak tegen hellingen of heuvels worden gebouwd.
Daarnaast groeit in steden de informele sector. Niet iedereen kan werk vinden in de formele economie, bijvoorbeeld door een gebrek aan opleiding of door een tekort aan banen.
Overbelaste infrastructuur
Door de grote bevolkingsgroei raken veel voorzieningen in steden overbelast. Dit wordt een overbelaste infrastructuur genoemd. Veel mensen moeten gebruikmaken van dezelfde wegen, riolering, elektriciteitsnetwerken en waterleidingen.
Dit kan leiden tot verkeersproblemen, slechte bereikbaarheid en druk op openbare voorzieningen.
Stedelijke groei en natuurlijke bevolkingsgroei
Niet alleen migratie zorgt voor groei van steden. In veel steden wonen relatief veel jonge mensen die naar de stad zijn gekomen om te werken. Omdat deze groep jong is, krijgen zij vaak kinderen.
Hierdoor ontstaat in steden ook een sterke natuurlijke bevolkingsgroei. Dit zorgt ervoor dat steden blijven groeien, zelfs wanneer de migratie naar steden minder sterk wordt.
Kabelbanen als oplossing voor stedelijke bereikbaarheid
In sommige Zuid-Amerikaanse steden zorgt de combinatie van heuvelachtig terrein, hoge bebouwingsdichtheid en grote bevolkingsaantallen voor ernstige bereikbaarheidsproblemen.
Traditionele vervoersmiddelen zoals trams of bussen zijn niet altijd geschikt voor steile hellingen en dichtbebouwde gebieden. Daarom hebben sommige steden gekozen voor een andere oplossing: kabelbanen als openbaar vervoer.
Kabelbanen maken het mogelijk om snel over dichtbebouwde wijken en heuvels te reizen. Ze vormen daardoor een manier om de problemen van een overbelaste infrastructuur op de grond te omzeilen.
