Er zijn over het algemeen drie hoofdtypen verzorgingsstaten te onderscheiden, elk met hun eigen waarden, rol van de overheid, niveau van voorzieningen en financieringswijze:
-
De Sociaaldemocratische verzorgingsstaat (ook wel het Scandinavische model genoemd)
- Waarden: Gelijkheid, solidariteit en universele rechten voor alle burgers staan centraal.
- Rol van de overheid: De overheid speelt een zeer actieve en uitgebreide rol. Ze biedt een breed scala aan hoogwaardige voorzieningen aan iedereen, ongeacht inkomen of arbeidsstatus.
- Niveau van voorzieningen: Zeer hoog en universeel. Denk aan uitgebreide gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang en ouderenzorg die voor iedereen toegankelijk zijn.
- Financiering: Voornamelijk via hoge algemene belastingen, vaak met een progressief belastingstelsel (hogere inkomens betalen een groter percentage belasting).
- Voorbeeldlanden: Zweden, Denemarken, Noorwegen.
-
De Liberale verzorgingsstaat (ook wel het Angelsaksische model genoemd)
- Waarden: Individuele vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en marktwerking zijn leidend.
- Rol van de overheid: De rol van de overheid is minimaal. Ze richt zich voornamelijk op het bieden van een basisvangnet voor de meest kwetsbaren in de samenleving.
- Niveau van voorzieningen: Lager en vaak gericht op basisbehoeften. Burgers worden gestimuleerd om zelf via de markt (bijvoorbeeld private verzekeringen) aanvullende voorzieningen te regelen.
- Financiering: Lagere algemene belastingen. Er is meer ruimte voor private verzekeringen en eigen bijdragen.
- Voorbeeldlanden: Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk.
-
De Conservatieve/Corporatistische verzorgingsstaat (ook wel het Continentale model genoemd)
- Waarden: Traditie, familie, sociale cohesie en sociale zekerheid die vaak gekoppeld is aan werk en sociale status.
- Rol van de overheid: De overheid speelt een belangrijke rol, vaak in samenwerking met sociale partners (werkgevers- en werknemersorganisaties). Voorzieningen zijn vaak gebaseerd op sociale verzekeringen.
- Niveau van voorzieningen: Gekoppeld aan arbeidsverleden en betaalde sociale premies. Voorzieningen zijn minder universeel dan in het sociaaldemocratische model, maar bieden wel een goede bescherming voor werknemers.
- Financiering: Voornamelijk via sociale premies (bijdragen van werknemers en werkgevers) die worden afgedragen voor sociale verzekeringen (zoals werkloosheidsuitkeringen, pensioenen en ziektekosten).
- Voorbeeldlanden: Duitsland, Frankrijk, België.
Nederland wordt vaak gezien als een mix van het sociaaldemocratische en het conservatieve model, met een sterke nadruk op sociale partners en sociale verzekeringen, aangevuld met universele voorzieningen.
Economie
Maatschappijwetenschappen
Maatschappijleer