Wat zijn de belangrijkste criminaliteitstheorieën?

Criminologie is de studie die onderzoekt waarom mensen crimineel gedrag vertonen. Er is niet één simpele verklaring, daarom zijn er verschillende theorieën die elk vanuit een andere invalshoek kijken naar de oorzaken van criminaliteit. Deze theorieën helpen ons te begrijpen hoe de sociale omgeving, persoonlijke keuzes en biologische factoren een rol kunnen spelen bij het ontstaan van crimineel gedrag.

Hier zijn de belangrijkste theorieën die crimineel gedrag verklaren:

• De theorie van Lombroso: Deze theorie, die tegenwoordig als gedateerd wordt beschouwd, stelde dat je aan uiterlijke kenmerken kon afleiden of iemand crimineel zou worden.
• Rationele keuzetheorie: Deze theorie gaat ervan uit dat mensen rationeel handelen en een kostenbatenanalyse maken voordat ze een misdrijf plegen. Als de opbrengsten (bijvoorbeeld wat ze stelen) groter zijn dan de kosten (de mogelijke straf), zijn ze eerder geneigd het misdrijf te plegen. Het spreekwoord "gelegenheid maakt de dief" past hier goed bij.
• Differentiële associatietheorie (Edwin Sutherland): Deze theorie stelt dat crimineel gedrag wordt aangeleerd door interactie met anderen, vooral in kleine, intieme groepen. Het gaat hierbij niet alleen om het leren van de technieken om een misdaad te plegen, maar ook om het overnemen van de motieven, drijfveren, rationalisaties en attitudes die nodig zijn om crimineel gedrag te vertonen. Je leert dus van je omgeving dat crimineel gedrag acceptabel is en hoe je dit moet doen.
• Sociale leertheorie (Albert Bandura): Deze theorie benadrukt dat mensen gedrag leren door observatie en imitatie van anderen, vooral als dat gedrag beloond wordt of niet bestraft. Als je ziet dat anderen crimineel gedrag vertonen en daar voordelen uit halen of er geen negatieve gevolgen van ondervinden, kan dit je aanmoedigen om hetzelfde te doen.
• Aangeleerd gedragtheorie: Volgens deze theorie is de omgeving doorslaggevend voor het wel of niet belanden in de criminaliteit. Denk hierbij aan "foute vrienden" of opgroeien in een gezin of buurt waar al criminaliteit voorkomt.
• Subcultuurtheorie: Deze theorieën stellen dat crimineel gedrag kan ontstaan binnen specifieke groepen of 'subculturen' die hun eigen normen en waarden ontwikkelen die afwijken van de bredere samenleving. Binnen zo'n groep kan crimineel gedrag als normaal, acceptabel of zelfs stoer worden gezien.
• Anomietheorie: Deze theorie stelt dat criminaliteit kan ontstaan als mensen hun doelen (zoals rijkdom of succes) niet via legale wegen kunnen bereiken. Ze kunnen dan gefrustreerd raken en geneigd zijn om illegale middelen te gebruiken om die doelen toch te bereiken. Dit wordt vaak gezien als een verklaring voor misdaad die voortkomt uit armoede of sociale ongelijkheid.
• Bindingstheorie: Deze theorie stelt dat de bindingen die je hebt in de maatschappij (zoals liefdesrelaties, familiebanden, een leuke baan, hobby's of een hechte vriendengroep) je ervan weerhouden om crimineel gedrag te vertonen. Hoe sterker en beter je bindingen zijn, hoe kleiner de kans dat je het risico neemt om deze te verliezen door crimineel gedrag.
• Sociobiologische theorie: Volgens deze theorie is crimineel gedrag voornamelijk te verklaren door erfelijke factoren, oftewel je genen die je vanaf je geboorte meekrijgt. Deze theorie benadrukt ook de interactie tussen genetica en de omgeving.
• Zelfcontroletheorie: Deze theorie benadrukt het belang van discipline en emotieregulatie, die je in je kindertijd opdoet, om crimineel gedrag te voorkomen. Kinderen die van jongs af aan zelfcontrole leren, zouden later beter in staat zijn verleidingen tot crimineel gedrag te weerstaan.

Het is belangrijk om te onthouden dat crimineel gedrag complex is en vaak door meerdere van deze theorieën tegelijk verklaard kan worden.