Literatuurtheorie is een manier om literatuur te bestuderen en te begrijpen. Het helpt je om dieper in te gaan op teksten door te kijken naar verschillende aspecten, zoals de geschiedenis, thema's en conflicten. Hieronder vind je een overzicht van belangrijke onderdelen van literatuurtheorie:
Literatuurgeschiedenis Renaissance (1500-1700)
De Renaissance, ook wel de Gouden Eeuw genoemd, was een periode waarin veel interessante ontwikkelingen plaatsvonden in de literatuur:
- Rederijkers waren belangrijk; zij schreven en droegen gedichten voor, vaak in vaste en ingewikkelde vormen.
- Hooft en Bredero waren bekende toneelschrijvers die de eerste Nederduitse Academie stichtten. Zij wilden graag in het Nederlands schrijven, in plaats van het gangbare Frans.
- Hooft was ook dichter en historicus, met als bekend werk 'De Waernaar'.
- Vondel was een beroemde dichter en toneelschrijver, bekend van 'Gijsbrecht van Aemstel' en het ontroerende gedicht 'Kinderlijk'.
- Door de vele reizen en de opstand tegen de Spaanse koning Filips II ontstonden er veel reisverhalen (zoals het 'Journaal van Bontekoe') en geuzenliederen (verzameld in het 'Geuze Liedboek Boekske').
Literatuurgeschiedenis 20e eeuw
De 20e eeuw was een roerige tijd, wat je ook terugziet in de literatuur:
- Na de Tweede Wereldoorlog stond de literatuur in het teken van de wederopbouw en de thema's van verwoesting en herstel.
- Expressionisme (tot 1945) kenmerkte zich door een rauwe weergave van emoties, bijvoorbeeld in de poëzie van Van Ostaijen en Marsman.
- De Nieuwe Zakelijkheid stond hier tegenover, met een focus op functionaliteit en soberheid, zoals te zien in het werk van Bordewijk ('Blokken', 'Bint', 'Knorrende beesten').
- Het Modernisme probeerde orde te scheppen in de chaos door de innerlijke beleving van personages centraal te stellen, vaak met de techniek van de 'stream of consciousness'.
- De Naoorlogse literatuur van schrijvers als Hermans, Reve, Mulisch en Blaman weerspiegelde de leegheid en het cynisme van het dagelijks leven na de oorlog, vaak met donkere humor.
Thema in literatuur
Het thema is de kernboodschap van een tekst:
- Het thema is de belangrijkste boodschap die de schrijver wil overbrengen, maar die jij als lezer zelf ontdekt en formuleert.
- Om het thema te vinden, kun je jezelf vragen stellen zoals: Wat leert de hoofdpersoon? Wat wil de schrijver duidelijk maken? Wat zegt de titel?
- Het thema is vaak een diepere, verborgen boodschap ('deeper, hidden message').
Conflict in literatuur
Een conflict is een essentieel onderdeel van veel verhalen:
- Een conflict is een probleem dat de hoofdpersoon moet overwinnen om zijn doel te bereiken.
- Er zijn verschillende soorten conflicten:
- Persoon versus persoon: Twee of meer personages staan tegenover elkaar, zoals een protagonist en een antagonist.
- Persoon versus natuur: De hoofdpersoon moet een natuurlijk element overwinnen, zoals een storm, aardbeving of een dier.
- Persoon versus samenleving: De hoofdpersoon heeft een afwijkende mening of visie die botst met de rest van de samenleving.
Nederlands