Humanisme is een intellectuele en culturele stroming die ontstond tijdens de Renaissance. Het stelde de mens en diens rede (verstand) centraal in het denken, in tegenstelling tot de middeleeuwse focus op het hiernamaals en religieuze dogma's.
De belangrijkste kenmerken van het humanisme waren:
- Studie van de klassieke oudheid: Humanisten waren geleerden die zich verdiepten in de oorspronkelijke teksten van de Grieken en Romeinen. Ze bestudeerden deze geschriften kritisch om de ware betekenis ervan te achterhalen, in plaats van blindelings de interpretaties uit de Middeleeuwen te volgen.
- Mens centraal: Het humanisme benadrukte de waarde, waardigheid en het potentieel van de mens. Het moedigde individuele ontwikkeling, kennis en kritisch denken aan. Het motto 'carpe diem' (pluk de dag) verving 'memento mori' (gedenk te sterven), wat de verschuiving in het mensbeeld illustreert.
- Kritische houding: Humanisten waren kritisch ten opzichte van bestaande tradities en instituties, inclusief de kerk. Ze streefden naar zuiverheid in taal en tekst en wilden terug naar de bronnen ('ad fontes').
- Ontwikkeling van de mens: Het doel van de studie van de oudheid was niet alleen kennis omwille van de kennis, maar ook om de mens te vormen tot een deugdzaam en wijs individu, met een brede ontwikkeling op intellectueel, moreel en esthetisch gebied.
Een bekend voorbeeld van een humanist is Erasmus (uit Rotterdam). Hij leverde kritiek op bijgelovige gebruiken van de kerk in zijn beroemde werk "Lof der Zotheid" en pleitte voor de centrale rol van de menselijke rede en een meer persoonlijke geloofsbeleving.
Geschiedenis