Om marktvormen goed te kunnen onderscheiden, kijken we naar twee belangrijke kenmerken:
- Het soort product:
- Homogene goederen: Dit zijn producten die in de ogen van de consument van elke aanbieder precies hetzelfde zijn. Het maakt niet uit waar je het koopt, het product is identiek. Voorbeelden hiervan zijn grondstoffen zoals goud of olie.
- Heterogene goederen: Dit zijn producten die in de ogen van de consument van elke aanbieder verschillend zijn. Consumenten letten hierbij vaak op merk, kwaliteit, service of uiterlijk. Voorbeelden zijn kleding of een appeltaart van verschillende bakkers.
- De hoeveelheid aanbieders: Zijn er veel, weinig of slechts één aanbieder op de markt?
Deze twee kenmerken bepalen welke marktvorm we hebben. Hieronder worden de belangrijkste marktvormen en hun kenmerken uitgelegd:
1. Volkomen concurrentie
Bij volkomen concurrentie zijn er heel veel aanbieders en zij verkopen allemaal een homogeen product.
- Kenmerken:
- Veel aanbieders en homogeen product: Er zijn veel bedrijven die precies hetzelfde product aanbieden.
- Hoeveelheidsaanpassers: De individuele aanbieder heeft geen invloed op de prijs. De prijs is een gegeven, dus aanbieders passen alleen de hoeveelheid aan die ze produceren om maximale winst te behalen.
- Vrije toetreding: Nieuwe bedrijven kunnen gemakkelijk toetreden tot de markt.
- Transparante markt: Alle informatie over prijzen en aanbieders is voor iedereen duidelijk en toegankelijk.
- Zelfde kosten en technologie: Alle aanbieders hebben vergelijkbare kosten en gebruiken dezelfde technologie.
- Maximale winst: Wordt behaald bij het bereiken van de productiecapaciteit.
2. Monopolistische concurrentie
Bij monopolistische concurrentie zijn er ook veel aanbieders, maar het grote verschil is dat de producten hier heterogeen zijn. Dit betekent dat de producten van de verschillende aanbieders in de ogen van de consument van elkaar verschillen.
- Kenmerken:
- Veel aanbieders en heterogeen product: Veel bedrijven, maar elk bedrijf probeert zich te onderscheiden met zijn eigen unieke product of service.
- Onderscheidend vermogen is belangrijk: Aanbieders moeten zich onderscheiden op bijvoorbeeld kwaliteit, service, locatie of merkbeleving om klanten aan te trekken.
- Overnames en fusies: Dit komt veel voor om marktaandeel te vergroten.
- Vraagcurve verschuift constant: Door de concurrentie en productdifferentiatie verandert de vraag naar een specifiek product voortdurend.
- Maximale winst: Wordt behaald wanneer de marginale opbrengsten gelijk zijn aan de marginale kosten (MO=MK).
3. Oligopolie
Bij een oligopolie is er sprake van weinig aanbieders. Deze aanbieders kunnen zowel homogene als heterogene producten aanbieden. Omdat er maar weinig spelers zijn, houden ze elkaar nauwlettend in de gaten.
- Kenmerken:
- Weinig aanbieders: Dit is het meest kenmerkende aspect.
- Homogene of heterogene producten: Het product kan hetzelfde zijn (bijvoorbeeld olie) of verschillend (bijvoorbeeld telecomdiensten).
- Prijs- of niet-prijsconcurrentie: Aanbieders kunnen concurreren op prijs, maar ook op andere factoren zoals kwaliteit, service of innovatie.
- Prijzenoorlog: Het is verleidelijk om prijzen te verlagen om marktaandeel te winnen, wat kan leiden tot een prijzenoorlog waarbij alle aanbieders hun prijzen verlagen.
- Prijsstarheid: Aanbieders zijn vaak bang om hun prijzen te verhogen of te verlagen uit angst voor reacties van concurrenten.
- Productdifferentiatie: Aanbieders proberen zich te onderscheiden van de concurrentie.
- Kartelvorming: Aanbieders kunnen onderling afspraken maken over prijzen of productie om de concurrentie te beperken. Dit is echter in Europa niet toegestaan en illegaal.
- Maximale winst: Wordt behaald wanneer de marginale opbrengsten gelijk zijn aan de marginale kosten (MO=MK).
Bedrijfseconomie
Economie