De Romantiek, het Realisme en het Naturalisme zijn belangrijke literaire stromingen die elk hun eigen specifieke kenmerken hebben.
De Romantiek
De Romantiek, die in de 19e eeuw opkwam, plaatste het gevoel centraal als reactie op de nadruk op de rede tijdens de Verlichting. Belangrijke kenmerken van de Romantiek zijn:
- Individualiteit en originaliteit: De unieke beleving en expressie van de kunstenaar stonden centraal.
- Fascinatie voor het onverklaarbare: Er was veel aandacht voor het mystieke, de dood en alles wat we niet volledig konden begrijpen.
- Hernieuwde aandacht voor geschiedenis: Vooral voor periodes zoals de Middeleeuwen en de riddertijd, waarbij de romantische kunstenaar gaten in de historische kennis opvulde met verbeelding.
- Contrastwerking: Tegenovergestelde elementen, zoals leven en dood, of licht en duisternis, werden vaak dicht bij elkaar geplaatst om spanning te creëren.
Het Realisme
Als tegenbeweging op de uitbundigheid van de Romantiek ontstond het Realisme. Realisten wilden de werkelijkheid weergeven zoals die was, zonder daar openlijk een mening over te geven. Een bekend voorbeeld in de Nederlandse literatuur is De Camera Obscura van Hildebrand, waarin dagelijkse situaties op een voor die tijd objectieve manier werden beschreven, hoewel er vaak wel een impliciete wijze les in verborgen zat.
Het Naturalisme
Uit het Realisme ontwikkelde zich vervolgens het Naturalisme, dat een bijna wetenschappelijke benadering van observatie kende. De kern van het Naturalisme is het geloof dat de mens een product is van zijn erfelijkheid (DNA) en zijn omgeving (geschiedenis), wat leidt tot een onontkoombaar noodlot. Kenmerken hiervan zijn:
- Determinisme: Het idee dat je voorbestemd bent door je afkomst en omstandigheden, en dat je daar niet aan kunt ontsnappen.
- Fatalisme: Het geloof in een onvermijdelijk noodlot waaraan je niet kunt ontkomen.
- Pessimisme: Een sombere levenshouding, voortkomend uit het idee dat je niet aan je lot kunt ontkomen.
Een belangrijk werk uit de Nederlandse literatuur dat onder het Naturalisme valt, is Eline Vere van Louis Couperus, waarin de hoofdpersoon deze kenmerken belichaamt.
Nederlands