Hoe gebruik ik een BOEC-tabel om te rekenen aan evenwichten, inclusief het opzetten van de tabel en het oplossen van de variabele 'x'?
De BOEC-tabel (Begin, Omzetting, Evenwicht, Concentratie) is een handig hulpmiddel om systematisch te rekenen aan chemische evenwichten. Het helpt je om de concentraties van alle stoffen bij evenwicht te bepalen, als je de beginconcentraties en de evenwichtsconstante (K) kent, of andersom. De 'C' in BOEC benadrukt dat je met concentraties (meestal in mol/L) werkt.
De structuur van een BOEC-tabel
Een BOEC-tabel heeft de volgende opbouw:
Stof 1
Stof 2
Stof 3
Stof 4
Begin (mol/L)
Omzetting (mol/L)
Evenwicht (mol/L)
Kolommen: Voor elke stof die deelneemt aan de evenwichtsreactie en die in de evenwichtsbreuk wordt opgenomen (dus gassen en opgeloste stoffen), maak je een aparte kolom. Vaste stoffen (s) en zuivere vloeistoffen (l) worden niet meegenomen, omdat hun concentratie als constant wordt beschouwd.
Rijen:
B (Begin): Hier vul je de initiële concentraties in van alle stoffen voordat de reactie begint of voordat het evenwicht zich instelt.
O (Omzetting): Hier geef je aan hoeveel van elke stof reageert of ontstaat. Dit is de "verandering". Hierin gebruik je vaak een variabele (zoals 'x').
E (Evenwicht): Dit zijn de concentraties van de stoffen bij evenwicht. Deze rij is de som van de 'Begin' en 'Omzetting' rij.
Stap voor stap een BOEC-tabel opzetten en 'x' oplossen
Laten we een voorbeeld gebruiken om dit duidelijk te maken.
Stel, we hebben de volgende evenwichtsreactie:
H2(g)+I2(g)⇌2HI(g)
We beginnen met 0,50 mol/L H2 en 0,50 mol/L I2 in een vat. Er is in het begin geen HI aanwezig. De evenwichtsconstante K=54,3 bij de temperatuur van de reactie.
Stap 1: Zet de reactievergelijking bovenaan de tabel en vul de 'Begin'-rij in.
De 'Begin'-rij bevat de concentraties voordat de reactie begint.
H2(g)
I2(g)
2HI(g)
Begin (mol/L)
0,50
0,50
0
Omzetting (mol/L)
Evenwicht (mol/L)
Stap 2: Vul de 'Omzetting'-rij in met een variabele (x) en gebruik de coëfficiënten.
Bedenk in welke richting de reactie zal lopen. Omdat we beginnen met alleen beginstoffen (H2 en I2) en geen product (HI), zal de reactie naar rechts verschuiven om HI te vormen.
Als er 'x' mol/L H2 reageert, dan verdwijnt er 'x' mol/L. Dus: −x.
Volgens de reactievergelijking reageert H2 in een 1:1 verhouding met I2. Dus als er 'x' mol/L H2 verdwijnt, verdwijnt er ook 'x' mol/L I2. Dus: −x.
Volgens de reactievergelijking ontstaat er 2 mol HI voor elke 1 mol H2 (of I2) die reageert. Dus als er 'x' mol/L H2 verdwijnt, ontstaat er 2x mol/L HI. Dus: +2x.
H2(g)
I2(g)
2HI(g)
Begin (mol/L)
0,50
0,50
0
Omzetting (mol/L)
−x
−x
+2x
Evenwicht (mol/L)
Stap 3: Vul de 'Evenwicht'-rij in door 'Begin' en 'Omzetting' bij elkaar op te tellen.
Dit geeft de uitdrukkingen voor de concentraties bij evenwicht.
H2(g)
I2(g)
2HI(g)
Begin (mol/L)
0,50
0,50
0
Omzetting (mol/L)
−x
−x
+2x
Evenwicht (mol/L)
0,50−x
0,50−x
2x
Stap 4: Los de vergelijking op voor 'x' met behulp van de evenwichtsbreuk.
De evenwichtsbreuk (K) voor deze reactie is:
K=[H2][I2][HI]2
Nu vullen we de uitdrukkingen met 'x' uit de 'Evenwicht'-rij in:
K=(0,50−x)(0,50−x)(2x)2K=(0,50−x)24x2
We weten dat K=54,3:
54,3=(0,50−x)24x2
In dit specifieke geval kunnen we de wortel trekken uit beide kanten van de vergelijking, omdat zowel de teller als de noemer een kwadraat zijn:
54,3=(0,50−x)24x27,368=0,50−x2x
Nu lossen we de vergelijking verder op:
7,368×(0,50−x)=2x3,684−7,368x=2x3,684=2x+7,368x3,684=9,368xx=9,3683,684x≈0,393 mol/L
Algemene methode voor het oplossen van kwadratische vergelijkingen:
Als de vergelijking niet zo mooi te vereenvoudigen is, kom je vaak uit op een algemene kwadratische vergelijking van de vorm Ax2+Bx+C=0. Deze kun je oplossen met de ABC-formule:
x=2A−B±B2−4AC
Deze formule vind je ook in Binas tabel 36C.
Stap 5: Controleer de geldigheid van 'x' en bereken de evenwichtsconcentraties.
Het is belangrijk om te controleren of de berekende waarde van 'x' logisch is:
Concentraties kunnen niet negatief zijn. Dus, x moet een positieve waarde zijn.
De beginconcentraties min 'x' (of plus 'x') mogen niet negatief worden. In ons voorbeeld: 0,50−x moet positief zijn. Aangezien x≈0,393, is 0,50−0,393=0,107, wat positief is. Dit is dus een geldige oplossing.
Nu je 'x' hebt berekend, kun je de evenwichtsconcentraties van alle stoffen bepalen door 'x' in te vullen in de uitdrukkingen uit de 'Evenwicht'-rij:
[H2]evenwicht=0,50−0,393=0,107 mol/L[I2]evenwicht=0,50−0,393=0,107 mol/L[HI]evenwicht=2×0,393=0,786 mol/L
Met de BOEC-tabel en het oplossen van 'x' kun je dus systematisch de evenwichtsconcentraties van stoffen in een chemische reactie berekenen.