Hoe ontstaat een gevangenendilemma in een simultaan spel met dominante strategieën?

Een gevangenendilemma ontstaat in een simultaan spel wanneer de volgende voorwaarden van toepassing zijn:

• Simultaan spel: Beide spelers nemen hun beslissing tegelijkertijd, zonder te weten wat de ander kiest. Er is geen communicatie of overleg mogelijk.
• Eigenbelang: Elke speler handelt rationeel en kiest de strategie die voor hem of haar persoonlijk het beste is, om de eigen opbrengst te maximaliseren.
• Dominante strategie: Voor elke speler is er één strategie die altijd de beste keuze is, ongeacht wat de andere speler doet.
• Suboptimale uitkomst: De combinatie van de dominante strategieën van beide spelers leidt tot een uitkomst die voor beide spelers samen slechter is dan een andere mogelijke uitkomst (de coöperatieve uitkomst).

Het dilemma ontstaat dus doordat individueel rationeel gedrag (het volgen van de dominante strategie) leidt tot een collectief irrationele of suboptimale uitkomst. Hoewel beide spelers hun eigen belang nastreven, komen ze door het ontbreken van communicatie en de structuur van de opbrengstenmatrix terecht in een situatie die voor hen beiden minder gunstig is dan wanneer ze hadden kunnen samenwerken.

Voorbeeld: Stel je voor dat twee bedrijven, A en B, tegelijkertijd beslissen of ze wel of niet investeren in een dure, milieuvriendelijke productiemethode.

• Keuzes: Investeren (I) of Niet investeren (N).
• Opbrengsten (winst in miljoenen euro's):

Analyse:

1. Dominante strategie voor Bedrijf A:

   • Als B investeert: A kiest N (8 > 5).
   • Als B niet investeert: A kiest N (2 > 0).
   • De dominante strategie voor Bedrijf A is dus Niet investeren (N).

2. Dominante strategie voor Bedrijf B:

   • Als A investeert: B kiest N (8 > 5).
   • Als A niet investeert: B kiest N (2 > 0).
   • De dominante strategie voor Bedrijf B is dus Niet investeren (N).

Uitkomst: Beide bedrijven zullen hun dominante strategie volgen en Niet investeren (N). De uitkomst is (A: 2, B: 2). Dit is een gevangenendilemma, want als beide bedrijven hadden samengewerkt en wel hadden geïnvesteerd, was de uitkomst (A: 5, B: 5) geweest, wat voor beide beter is. Maar door individueel eigenbelang en het ontbreken van communicatie komen ze in de suboptimale uitkomst terecht.