Leerdoelen
•Je kunt organische halogeenverbindingen herkennen en hun systematische naam geven.
•Je kunt alkanolen herkennen en hun systematische naam geven.
•Je kunt alkaanzuren herkennen en hun systematische naam geven.
•Je kunt alkaanaminen herkennen en hun systematische naam geven.
Halogeenverbindingen
Een halogeenverbinding ontstaat wanneer een waterstofatoom in een koolwaterstof wordt vervangen door een fluor- (F), chloor- (Cl), broom- (Br) of jood- (I) atoom.
Voorbeeld: Een molecuul met drie koolstofatomen (propaan) en een fluoratoom op het tweede koolstofatoom heet 2-fluorpropaan.
Een molecuul met twee koolstofatomen (ethaan) en drie chlooratomen heet 1,1,2-trichloorethaan en niet 2,2,1-trichloorethaan, want de afspraak is dat de som van de plaatsaanduidingen zo laag mogelijk moet zijn.
Alkanolen (alcoholen)
De introductie van een OH-groep (hydroxylgroep) binnen een molecuul resulteert in een alkanol of alcohol. De naam van dergelijke verbindingen eindigt vaak op '-ol'.
Alkaanzuren
Alkaanzuren bevatten een COOH-groep aan het einde van de koolstofketen. De naam van het molecuul krijgt de uitgang ‘-zuur’.
Voorbeeld:
•4 koolstofatomen met een COOH-groep noemen we butaanzuur.
•3 koolstofatomen met COOH-groepen aan beide uiteinden noemen we propaandizuur.
Alkaanaminen
Alkaanaminen omvatten een aminogroep
Systematische naamgeving en regel van prioriteit
Het benoemen van organische moleculen volgt een gestructureerd systeem, waarbij de langste koolstofketen de basis van de naamgeving vormt. Plaatsnummers geven de locatie van de karakteristieke groepen aan, zodat zelfs complexe moleculen duidelijk en ondubbelzinnig benoemd kunnen worden. Verschillende zijgroepen komen op alfabetische volgorde te staan.
Bij moleculen met meerdere karakteristieke groepen wordt er een prioriteitsorde gevolgd om te bepalen welke groep als uitgang van de naam dient, en welke als voorvoegsel. Zo hebben bijvoorbeeld alkaanzuren voorrang boven alkanolen in de naamgeving.
Klasse | Karakteristieke groep | Voorvoegsel | Achtervoegsel |
|---|---|---|---|
carbonzuren | -COOH | (carboxy-) | -zuur |
sulfonzuren | (sulfo-) | -sulfonzuur | |
zuuranhydriden | -COOCO- | -zuuranhydride | |
esters | -COO- | (alkoxycarbonyl-) | -oaat |
zuurchloriden | -COCl | (chloorcarbonyl-) | -oylchloride |
amiden | (carbamoyl-) | -amide | |
nitrillen | -CN | cyaan- | -nitril |
aldehyden | -CHO | oxo- | -al |
ketonen | =CO | oxo- | -on |
alcoholen | -OH | hydroxy- | -ol |
fenolen | -OH | hydroxy- | -ol |
thiolen | -SH | sulfanyl- | -thiol |
aminen | -NH / -NH- / -N= | amino- / N-alkylamino- / N-alkyl-N-alkylamino- | -amine / N-alkylamine / N-alkyl-N-alkylamine |
ethers | -O- | alkoxy- | geen |
halogeen-verbindingen | -F, -Cl, -Br, -I | halogeen- | geen |
nitroverbindingen | nitro- | geen |
