Olieverf is een vloeibaar mengsel van kleurpigmenten en een olie, meestal lijnzaadolie. Lijnzaadolie bestaat uit triglyceriden. Triglyceriden zijn tri-esters van glycerol en vetzuren. In figuur 1a is de structuurformule weergegeven van een triglyceridemolecuul dat in lijnzaadolie voorkomt. In figuur 1b is een triglyceridemolecuul schematisch weergegeven.
figuur 1
De triglyceriden in lijnzaadolie bevatten veel C=C-bindingen.
In het verleden werd in gele olieverf het kleurpigment$\mathrm{Pb}_{3} \mathrm{O}_{4}gebruikt. Nadat de gele olieverf op het doek is aangebracht, treden verschillende soorten reacties op waardoor de olieverf langzaam hard wordt. In deze opgave worden drie soorten reacties besproken, die in willekeurige volgorde kunnen plaatsvinden:
reactie 1: vorming van crosslinks
reactie 2: hydrolyse van triglyceriden
reactie 3: reactie van$\mathrm{Pb}_{3} \mathrm{O}_{4}met vetzuren
Bij reactie 1 reageren de$\mathrm{CH}_{2}-groepen náást de$\mathrm{C}=\mathrm{C}-bindingen in triglyceridemoleculen met zuurstofmoleculen uit de lucht. Hierbij worden crosslinks tussen triglyceridemoleculen gevormd, zoals schematisch is weergegeven in figuur 2 op de volgende bladzijde.
figuur 2
Leg uit op microniveau hoe door het ontstaan van crosslinks de vervormbaarheid van de olieverf afneemt.
Op deze pagina behandelen we vraag 16 van het centraal examen scheikunde havo 2023 – tijdvak 1. Deze vraag is onderdeel van Chemie in olieverf, en is 2 punten waard.
Je kunt hier zelf het antwoord invullen en vervolgens direct de uitwerking en uitleg bekijken.
Daarnaast kun je:
De onderwerpen bij deze vraag zijn:
