Vraag 35

- 'Waarom al stemmen op je zestiende veel beter is'

(1) Politicoloog Sarah de Lange adviseert, als voormalig lid van de Raad voor het Openbaar Bestuur, het parlement en de regering om de kies- gerechtigde leeftijd te verlagen naar zestien. Ze vertelt waarom het goed is zestien- en zeventienjarigen stem- recht te geven, en hoe de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd bij- draagt aan de kwaliteit van onze democratie. (2) “In je adolescentie ontwikkel je democratische normen en waarden, en je belangrijkste politieke overtuigingen. Het is ook de periode in je leven waarin je politieke betrokkenheid wordt gevormd. Alleen heb je op deze leeftijd nog weinig mogelijkheden om deze betrokkenheid te laten zien; je mag immers nog niet stemmen. Uit onderzoek blijkt dat als je de kiesgerechtigde leeftijd verlaagt, het makkelijker is om deze betrokkenheid, bijvoorbeeld op school, te stimuleren.” (3) “Jongeren doen dan ervaring op met politieke participatie in een fase in hun leven waarin ze te vormen zijn, en dit vergroot de kans dat jongeren daadwerkelijk gaan stemmen. Uit onderzoek weten we namelijk ook dat wie stemt wanneer hij of zij de eerste keer kiesgerechtigd is, later vaker naar de stembus gaat. Wanneer de opkomst onder jongeren stijgt door verlaging van de kies- gerechtigde leeftijd, kan dit dus ook in de toekomst tot een hogere op- komst bij verkiezingen leiden. Dit is een belangrijk argument om zestien en zeventienjarigen het recht te geven om te stemmen.” (4) “Maar er is nog een reden om jongeren al op hun zestiende te laten stemmen. Jongeren en ouderen hebben tegenwoordig vaak verschillende opvattingen over politieke vraagstukken, maar door- dat jongeren niet mogen stemmen, worden hun standpunten onvoldoende vertegenwoordigd in de politiek. Verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd kan die vertegenwoordiging verbeteren.” (5) “Verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd biedt ook mogelijk- heden om de politieke ongelijkheid tussen hoger en lager opgeleide jongeren aan te pakken. Lager opgeleide jongeren stemmen nu minder vaak en hebben minder politiek zelfvertrouwen. Bij de verkiezingen in 2017 stemde bijvoorbeeld 80% van de hoog- opgeleide jongeren, versus 60% van de laagopgeleide. Dat is een groot verschil en erg zorgelijk.” (6) “Laagopgeleide jongeren geloven in ons democratisch systeem, maar hebben niet het gevoel dat politiek voor hen is. Ze voelen hierdoor een grote afstand tot de politieke partijen en politici. Op de korte termijn haken ze hierdoor af en gaan ze niet stemmen bij verkiezingen. Op de lange termijn kan het afhaken ook tot politieke radicalisering leiden.”

redactie website UvA (Universiteit van Amsterdam), uva.nl, 6 november 2023

(1) Als jongeren op school gestimuleerd worden om op jonge leeftijd te gaan stemmen zou dat op de lange termijn opleveren dat zij vaker gaan. Er is echter geen empirisch bewijs dat wanneer de kiesgerechtigde leeftijd wordt verlaagd, jongeren op latere leeftijd vaker gaan stemmen. (2) Een ander veelgehoord argument is dat jongeren op 16-jarige leeftijd allerlei rechten en plichten krijgen. Vanaf hun 16e moeten jongeren belasting betalen, kunnen ze een bromfietsrijbewijs halen en mogen ze een verzoek doen tot euthanasie, maar het stemrecht ontbreekt. Daarbij past wel de kanttekening dat uit het bezit van allerlei rechten en plichten op een bepaalde leeftijd niet als vanzelfsprekend ook andere rechten en plichten voortvloeien. Van geval tot geval is een zelfstandige inhoudelijke afweging nodig. (3) Een argument dat tegenstanders van een verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd vaak gebruiken, is dat jongeren nog niet goed genoeg in staat zouden zijn om weloverwogen keuzes te maken en de gevolgen van hun (politieke) keuzes niet goed kunnen overzien. Dit is overigens een historisch veel- gebruikt tegenargument voor de uitsluiting van groepen van het kiesrecht, zoals vrouwen, armeren, tot slaaf gemaakten en in dit geval dus jongvolwassenen. (…) (4) Uit het voorgaande komen geen doorslaggevende argumenten voor of tegen verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd naar voren. Twijfels blijven. Het is uiteindelijk vooral een normatieve politieke vraag. In het licht van die twijfels ziet de staatscommissie ervan af om te adviseren tot het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd van 18 naar 16 jaar.

Staatscommissie parlementair stelsel, Lage drempels, hoge dijken (2018) Bovenstaand fragment komt uit een eindrapport van een onderzoek in opdracht van de Nederlandse regering, naar veranderingen in het parlementaire stelsel.