Leerdoelen
•Je kunt uitleggen dat ons wereldbeeld veranderde van geocentrisch naar heliocentrisch.
•Je kunt benoemen uit welke onderdelen de wetenschappelijke methode bestaat.
•Je kunt vertellen op welke manier ons zonnestelsel is opgebouwd.
•Je kunt verschillende hemellichamen benoemen.
•Je kunt uitleggen wat de structuur van het heelal is.
•Je kunt uitleggen wat een lichtjaar is.
•Je kunt uitleggen wat de oerknal is en hoe wij weten dat het heelal uitdijt.
Geocentrisch model
Tot de 17e eeuw geloofden de meeste mensen dat de aarde het middelpunt van het heelal was, het zogenaamde geocentrische wereldbeeld. De aarde leek stil te staan, terwijl de hemellichamen om ons heen bewogen. Sommige waarnemingen, zoals de grillige bewegingen van de planeet Mars, pasten echter niet in dit model. Ook werd waargenomen dat planeten soms dichtbij stonden en dan weer verder weg.
Heliocentrisch model
De heliocentrische theorie, geïntroduceerd door Nicolaus Copernicus, beweerde dat de zon het middelpunt van ons stelsel zou zijn en dat de planeten eromheen draaien. Galileo Galilei bevestigde dit door zijn ontdekking van de manen van Jupiter, en Johannes Kepler berekende dat planeten in elliptische banen bewegen. Isaac Newton introduceerde later zwaartekracht om deze bewegingen te verklaren.
De wetenschappelijke methode
De overgang naar het heliocentrisch model stimuleerde het gebruik van de wetenschappelijke methode. Deze methode bestaat uit verschillende stappen: een onderzoeksvraag formuleren, een hypothese stellen, experimenteren, en conclusies trekken. Zo wordt kennis systematisch opgebouwd en gecontroleerd. Bij het werken met de wetenschappelijke methode hoort ook dat de experimenten die je doet reproduceerbaar moeten zijn. Dit betekent dat andere wetenschappers jouw experiment kunnen doen en hetzelfde resultaat zouden moeten krijgen, en zo dus jouw conclusie kunnen controleren.
Opbouw van ons zonnestelsel
Ons zonnestelsel bestaat uit de zon in het midden, met daaromheen draaiende planeten en andere hemellichamen. In het heelal geven alleen sterren licht, zoals de zon. Al het andere geeft geen licht vanuit zichzelf, maar wordt belicht door het licht van sterren.
Planeten
•Aardse binnenplaneten: Mercurius, Venus, Aarde, Mars
•Gasreuzen: Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus
Andere hemellichamen
•Manen: Draaien rond een planeet. Een planeet kan meerdere manen hebben.
•Kunstmatige manen: Satellieten die door de mens de ruimte in zijn gestuurd.
•Kometen: Bestaan uit ijs, gas, en stof. Ze hebben vaak een lange staart wanneer ze dicht bij de zon komen.
•Meteorieten: Restanten van meteoren die op aarde inslaan.
•Dwergplaneten: Zoals Pluto.
•Asteroïdengordel: Tussen Mars en Jupiter, vol met kleine brokstukken.
•Oortwolk: Voorbij Neptunus, zit vol met kometen en meteoroïden.
Melkwegstelsels en clusters
Melkweg
Onze Melkweg is een spiraalvormig melkwegstelsel met ongeveer 200 miljard sterren. Ons zonnestelsel bevindt zich in dit stelsel.
Clusters van melkwegstelsels
Een cluster is een groep van 50 tot 100 sterrenstelsels. De lokale groep is ons cluster waartoe de Melkweg behoort.
Afstandsmeting in het heelal
De lichtsnelheid is ongeveer
Voorbeelden
•Zonlicht: Het duurt 8,3 minuten voordat zonlicht de aarde bereikt.
•Andromedastelsel: Dit sterrenstelsel is 2,5 miljoen lichtjaar van ons verwijderd.
Uitdijing van het heelal en de oerknaltheorie
In 1929 ontdekte Edwin Hubble dat het heelal uitdijt: sterrenstelsels bewegen van ons weg. Dit ondersteunt de oerknaltheorie, die stelt dat het heelal 13,8 miljard jaar geleden begon uit één punt.
De kosmische achtergrondstraling is een overblijfsel van de oerknal en een belangrijk bewijs voor deze theorie.
