Leerdoelen
•Je kunt benoemen met welke binnenlandse opstanden China te maken kreeg in de 19e eeuw.
•Je kunt uitleggen hoe in China werd geprobeerd het land te moderniseren.
•Je kunt uitleggen hoe en waarom er een einde kwam aan het Chinese keizerrijk
Waarom kwamen de Chinezen in 1851 in opstand?
China staat in de negentiende eeuw onder het bestuur van de Qing-dynastie (1644-1912), onderdeel van een meer dan 2000 jaar oude keizerlijke traditie. Het keizerlijk gezag in China komt halverwege de negentiende eeuw echter steeds vaker onder druk te staan. Dit heeft verschillende oorzaken:
•Er is steeds meer sprake van buitenlandse aanwezigheid en invloed na de Opiumoorlogen.
•De overbevolking leidt tot hongersnoden.
•De hongersnoden zorgen voor grote onvrede onder de Chinese bevolking en resulteren uiteindelijk in opstanden. De opstanden die in 1851 uitbreken, leiden tot tientallen miljoenen doden.
De Nianopstand in het noorden (1851-1868)
In het noorden breekt de Nianopstand (1851-1868) uit. Het motto van de opstand luidt: 'Dood de rijken, help de armen'. Deze opstand duurt maar liefst zeventien jaar, omdat de Chinese overheid er lange tijd niet in slaagt de rebellen te verslaan.
De Taipingopstand in het zuiden (1851-1864)
In het zuiden ontstaat de Taipingopstand (1851-1864). Deze opstand brengt communistische ideeën met zich mee en spreekt zich uit tegen het boeddhisme, confucianisme en de Qing-keizer. Op het hoogtepunt beheerst de Taipingopstand 1/3 van China. Dit gebied dopen ze om tot het 'hemels koninkrijk van de vrede'.
Buitenlandse hulp en de neergang van het keizerrijk
Doordat beide opstanden zoveel aanhang van de Chinese bevolking verkrijgen, lukt het de keizer niet om zonder hulp de opstanden neer te slaan. Pas met steun van buitenlandse mogendheden lukt het de keizer wel om de opstanden neer te slaan. Hierdoor blijft de keizer wel aan de macht, maar zijn gezag wordt verder verzwakt doordat hij afhankelijk blijkt van buitenlandse hulp. De zwakke positie van de keizer, de groeiende buitenlandse invloed en nieuwe opstanden zouden uiteindelijk bijdragen aan het einde van het Chinese keizerrijk in 1912.
Waarom ontstond de zelfversterkingsbeweging?
Als reactie op de opstanden en de toenemende westerse invloed ontstaat de zelfversterkingsbeweging. Deze beweging is van mening dat China moet leren van westerse landen om zelf sterker te worden. Hun motto luidt: 'Gebruik de barbaren om de barbaren te overheersen'. De zelfversterkingsbeweging probeert China te moderniseren op het gebied van bestuur, economie en defensie naar westers en Japans voorbeeld. De modernisering verloopt echter moeizaam. Op het platteland wordt weinig resultaat geboekt en binnen de Chinese steden zijn bijna alle fabrieken al in westerse handen. Daarnaast krijgt de zelfversterkingsbeweging ook veel te maken met tegenwerking van Chinese conservatieven.
Nieuwe oorlog, nieuwe vernedering
China raakt wederom verzeild in een nieuwe oorlog met Japan (1894-1895). Dit is het gevolg van een Japanse inval in Korea, een schiereiland dat onder de macht van China valt. China heeft haar leger al gemoderniseerd, maar maakt nog steeds geen schijn van kans tegen Japan. Hierdoor moet China noodgedwongen een vernederend verdrag tekenen. De nederlaag van China leidt wederom tot een nieuwe golf van imperialisme: steeds meer landen trekken naar China toe om invloed te verkrijgen. De toenemende invloed van westerse landen zorgt niet alleen voor een toename in handel, maar ook voor de opkomst van het christendom in China.
Nieuwe opstand, nieuwe vernedering
De toenemende westerse invloed en opkomst van het christendom zorgen voor onvrede onder Chinezen. De bokseropstand (1899-1901) verzet zich tegen buitenlanders en Chinese christenen. De opstandelingen zijn echter wel voorstander van de dynastie, waardoor ze militaire steun krijgen van keizerin-weduwe Cixi. De bokseropstand blijkt hardnekkig, maar wordt uiteindelijk neergeslagen door een troepenmacht van acht westerse landen. China krijgt een hoge boete en moet zijn eigen verdedigingswerken afbreken. Hierdoor verliest China het vermogen om zichzelf te verdedigen tegen het buitenland.
Hoe kwam er een einde aan het Chinese Keizerrijk?
Na de bokseropstand wil keizerin-weduwe Cixi alsnog meewerken aan hervormingen van modernisering, maar dit blijkt te laat. Zij schaft wel nog de ambtenarenexamens af en begint aan het schrijven van een grondwet. Corruptie en chaos blijven echter nog steeds aanwezig in China. Door de corruptie krijgt China te weinig belastinginkomsten binnen en wordt het land afhankelijk van buitenlandse leningen.
In 1908 komen keizerin-weduwe Cixi en keizer Guangxu te overlijden. Hun 2-jarige achterneefje wordt de nieuwe Chinese keizer. Dit blijkt echter van korte duur. In oktober 1911 beginnen muitende nationalistische soldaten een opstand, waardoor op 12 februari 1912 de laatste keizer van China aftreedt. Het Chinese Keizerrijk komt zo tot zijn einde en maakt plaats voor de Chinese Republiek, onder leiding van Sun Yat-sen.
