Leerdoelen
•Je kunt benoemen in welke drie stappen de nazi's Joden buiten de samenleving plaatsten.
•Je kunt benoemen met welke regelingen Joden hun burgerrechten werden ontnomen.
Wat waren de Neurenberger wetten?
In 1935 voerden de nazi's in Duitsland de Neurenberger wetten in. Deze wetten waren bedoeld om alle Joden anders te behandelen dan niet-joden en hen steeds verder buiten de samenleving te plaatsen. Dit markeerde de eerste stap in het proces van uitsluiting: de juridische en sociale uitsluiting. Deze uitsluiting vormde een belangrijke voorbereiding op de vervolging en vernietiging van Joden tijdens de Holocaust. Met deze regelingen werden Joden hun burgerrechten ontnomen:
•Joden mochten niet trouwen met Duitsers, of zelfs een relatie hebben met iemand van "Duits bloed".
•Alleen Duitsers konden nog staatsburger worden van nazi-Duitsland. Als je Joods was, kon je geen staatsburger meer zijn.
•Joden mochten niet meer voor de overheid werken, wat betekende dat veel Joodse ambtenaren werden ontslagen.
•Joden mochten niet meer op bepaalde openbare plekken komen, zoals parken, zwembaden, theaters en bioscopen. Deze regels werden later in de Tweede Wereldoorlog ook in heel bezet Europa ingevoerd.
Wat hield het rassenleer in?
De nazi's geloofden in iets wat rassenleer heet. In die tijd werd dit gezien als een wetenschap, maar we weten nu dat dit helemaal niet klopt. Volgens de rassenleer van de nazi's waren er meerdere menselijke rassen, en sommige rassen zouden beter zijn dan andere. Het beste ras was volgens de nazi's het Arische of Duitse ras, dat werd gezien als de Übermensch (de bovenmens). Andere rassen waren er ook, zoals Slavische en Gallische (Britse) volkeren. Het Joodse ras werd volgens de nazi's gezien als het slechtste ras, een Untermensch (een ondermens of submens).
Jodenwijken en getto's
Na de invoering van de Neurenberger wetten volgde de tweede stap in het buiten de samenleving plaatsen van Joden: de fysieke segregatie. Joden mochten niet meer overal in de stad wonen. Zij moesten zich concentreren op bepaalde plekken, wat leidde tot de bekende Jodenwijken, beter bekend als getto's. Alleen Joodse mensen mochten daar wonen; mensen die er al woonden en niet-Joods waren, moesten vertrekken. Deze getto's werden streng bewaakt, en Joodse mensen mochten er niet uit, tenzij ze konden bewijzen dat ze buiten de wijk werkten.
Wat zijn razzia's?
Omdat alle Joden nu op een bepaalde plek woonden, was het voor de nazi's makkelijker om hen te vinden voor de volgende stap. De getto's werden een makkelijk doelwit voor razzia's. Een razzia was een nachtelijke massa-oppakking van Joden in de Joodse wijk. De nazi's gingen 's nachts langs alle deuren en vertelden de Joden dat ze snel hun spullen moesten pakken. Wie weigerde, werd neergeschoten. Dit ging vaak gepaard met blaffende honden die door de hele wijk renden.
Deportatie en de Endlösung der Judenfrage
Nadat Joden tijdens razzia's waren opgepakt, werden zij gedeporteerd. Dit was een van de laatste stappen om Joden buiten de samenleving te plaatsen, namelijk door hen fysiek te verwijderen en samen te brengen in kampen. Deportatie betekent dat je tegen je wil wordt verplaatst. In het geval van de Joden gebeurde dit vaak per trein naar een doorvoerkamp. Een bekend voorbeeld hiervan in Nederland is Kamp Westerbork. Dit waren tijdelijke plekken waar grote groepen Joden werden verzameld, totdat er genoeg mensen waren om ze naar de volgende bestemming te brengen. Vaak werd de Joden verteld dat ze te werk zouden worden gesteld in Duitsland. Tewerkstelling betekent dat je gedwongen moet werken op een andere plek. Deze leugen was geloofwaardig, omdat ook niet-Joden gedwongen werden te werken in Duitsland.
De laatste stap in het proces van uitsluiting, concentratie en deportatie was eliminatie. De nazi's hadden namelijk het idee van de Endlösung, wat zij de “eindoplossing” noemden voor wat zij het “Jodenprobleem” vonden. Toen Duitsland in 1941 de Sovjet-Unie binnenviel, begonnen de nazi's ook daar met grootschalige vervolging en massamoorden op Joden. De eindoplossing was volgens de nazi's de volledige vernietiging van het Joodse volk. Joden kwamen uiteindelijk terecht in verschillende soorten kampen.
Werkkampen en vernietigingskampen
Naast de doorvoerkampen waren er twee andere typen kampen:
•Werkkampen: hier moesten Joden onder erbarmelijke omstandigheden hard werken. Ze kregen weinig voedsel, de hygiëne was heel slecht en daardoor braken er vaak ziektes uit, zoals tyfus. Aan deze ziekte is bijvoorbeeld Anne Frank overleden. Werkkampen waren eigenlijk een soort passief vernietigingskamp: zolang je kon werken, was je nuttig voor de nazi's. Zodra je niet meer kon werken, kwam je terecht in het andere type kamp.
•Vernietigingskampen: voorbeelden zijn kamp Auschwitz-Birkenau en Sobibor. Wat veel mensen niet weten, is dat Auschwitz-Birkenau meerdere locaties had, waarvan één een werkkamp en een ander een vernietigingskamp. In deze vernietigingskampen werden mannen van vrouwen en kinderen gescheiden. Er werd gekeken wie er nog sterk genoeg was om te werken en wie niet. Als je niet sterk genoeg was, kwam je uiteindelijk in de gaskamers terecht. Daar werden Joden vergiftigd met het gas Zyklon B. Dit gas was oorspronkelijk bedoeld voor waterzuivering, maar als het in aanraking komt met lucht, vervliegt het en stikt men eraan.
Uiteindelijk werden er in de vernietigingskampen, zoals Auschwitz en Sobibor, zes miljoen Europese Joden vermoord. De lichamen werden daarna door Sonderkommandos naar verbrandingsovens gebracht. Sonderkommandos waren Joodse mensen die meewerkten met de nazi's. Zij deden dit om zelf niet in diezelfde gaskamers terecht te komen, want zolang je nuttig was voor de nazi's, ontliep je de onmiddellijke dood.
Wat was de Holocaust of Shoah?
De Holocaust is een van de meest verschrikkelijke gebeurtenissen in de geschiedenis. Vóór de Tweede Wereldoorlog waren er ongeveer tien tot elf miljoen Joden in Europa. Na de Tweede Wereldoorlog waren dat er nog maar ongeveer één miljoen. Een deel was gevlucht naar andere gebieden, maar een groot deel is omgekomen en vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Holocaust.
De Holocaust betekent de systematische moord op zes miljoen Europese Joden, met als doel de uitroeiing van de Joodse bevolking binnen Europa. De term 'Holocaust' betekent oorspronkelijk 'brandoffer', een term die iets vrijwilligs laat zien, een offer aan een God, vaak met vuur. Het Joodse volk geeft zelf liever de voorkeur aan de term Shoah, wat 'vernietiging' betekent.
Wat is het belang van de Holocaust in geschiedenislessen?
Er wordt bij geschiedenis zoveel nadruk op de Holocaust gelegd, omdat er op een industriële schaal is geprobeerd om een volk uit te roeien. De joodse gemeenschap is vandaag de dag wereldwijd nog steeds kleiner dan het was voor de Tweede Wereldoorlog.
