De globalisering zorgt er ook voor dat de economie niet bijtrekt
Leerdoelen
1.Je kunt het verband tussen ontzuiling en secularisatie benoemen.
2.Je kunt verklaren waarom individualisering leidt tot ontzuiling en andersom.
De tijd voor de jaren zestig
Om de veranderingen in de jaren zestig te begrijpen, is het belangrijk om eerst te kijken naar de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog. Nederland moest toen herstellen van de Duitse bezetting. Deze periode staat bekend als de wederopbouw. Het was een tijd waarin mensen heel zuinig leefden. Het weinige geld dat ze hadden, spaarden ze liever op dan dat ze het uitgaven. Welvaart en luxe waren toen nog ver weg.
De jaren zestig: een tijd van verandering
Vanaf de jaren zestig begon Nederland langzaam te veranderen. Het ging economisch beter en er kwamen nieuwe ontwikkelingen.
Televisie en de wereld op je scherm
Een belangrijke verandering was de opkomst van de televisie. Mensen konden nu thuis het journaal en entertainmentprogramma's kijken. Hierdoor raakten ze beter geïnformeerd over wat er in de wereld gebeurde, zonder dat ze daarvoor naar de bioscoop hoefden.
De economie groeide sterk, mede door de globalisering. Landen over de hele wereld werden rijker en raakten meer met elkaar verbonden.
Meer kansen door onderwijs
Jongeren profiteerden van deze welvaart. Vóór de Tweede Wereldoorlog gingen vaak alleen de oudste zonen naar de middelbare school, maar na de jaren zestig konden de meeste jongeren naar de middelbare school en daarna zelfs studeren. Dit zorgde ervoor dat mensen meer gingen nadenken over hun eigen toekomst.
De opkomst van individualisering
Door de hogere opleiding en de groeiende welvaart gingen mensen steeds meer individualiseren. Waar vroeger vooral gedacht werd aan het belang van de groep, begonnen jongeren nu meer voor zichzelf te denken. Ze namen niet zomaar meer aan wat hun ouders, de pastoor of de dominee zeiden. Ze hadden een eigen mening en durfden daarvoor uit te komen. Hun eigen behoeften werden belangrijker dan die van de grote groep.
Gevolgen van individualisering
Het individualisme had grote gevolgen voor de maatschappij, het geloof en de politiek.
De kerk loopt leeg
De secularisatie – het proces waarbij mensen minder vanuit het geloof gaan denken en steeds minder naar de kerk gaan – zette door. De kerken liepen steeds leger en de invloed van de kerk op de maatschappij nam af. Hierdoor veranderden ook sociale normen. Wat vroeger ongehoord was, werd nu meer geaccepteerd:
•Mensen kregen ongehuwd kinderen.
•Mensen gingen ongehuwd samenwonen.
Politiek verandert
Ook het politieke klimaat veranderde sterk. Vóór de jaren zestig was politiek heel formeel. Journalisten spraken ministers aan met "Zijne Excellentie" en er werd nauwelijks kritiek geuit. Dit veranderde:
•Journalisten gingen kritische vragen stellen en doorvragen.
•Een goed optreden in de media werd belangrijk om de publieke opinie te beïnvloeden.
•Mensen gingen minder stemmen op basis van hun groep (hun zuil), maar meer op de politicus die het beste in de media optrad. Als je katholiek was, stemde je niet meer automatisch op een katholieke partij. Afbeelding: Een spotprent of krantenartikel uit de jaren zestig waarin kritisch wordt geschreven over een politicus, naast een formele foto van een minister van voor die tijd.
Culturele verschuivingen
Naast de veranderingen in kerk en politiek waren er ook grote culturele verschuivingen.
De invloed van Amerika
De Amerikaanse cultuur werd wereldwijd steeds dominanter. Dit noemen we Amerikanisering. Je zag het overal:
•Amerikaanse muziek was te horen op de radio en later op televisie.
•Amerikaanse televisieprogramma's, zoals talkshows, werden in Nederland uitgezonden en soms zelfs nagedaan.
•Amerikaanse producten, zoals Coca-Cola, en fastfoodketens zoals McDonald's en Burger King, verspreidden zich over de wereld en kwamen naar Europa.
De tweede feministische golf
In de jaren zestig begon ook de tweede feministische golf. Waar de eerste golf vooral ging over kiesrecht voor vrouwen, eiste de tweede golf volledige gelijkheid. Vrouwen wilden het traditionele rolpatroon doorbreken, waarin de man de kostwinner was en de vrouw het huishouden deed en voor de kinderen zorgde.
•Vrouwen wilden dat mannen ook mee gingen helpen in het huishouden.
•Vrouwen wilden carrière kunnen maken; het was tot dan toe normaal dat vrouwen ontslagen werden als ze trouwden. Dit wilden ze stoppen.
•Anticonceptie werd een belangrijk onderwerp. Vrouwen wilden zelf kunnen beslissen of en wanneer ze zwanger wilden worden. Acties als "Baas in eigen buik" van de groep Dollemina zorgden ervoor dat anticonceptie beter bereikbaar werd voor veel vrouwen.
Waarom mensen hun zuil loslaten
De vraag aan het begin was: waarom lieten mensen hun zuil steeds meer los? De introductie van televisie speelde hierin een grote rol. Vóór de televisie was er veel sociale controle binnen de zuilen. Je las de krant van jouw zuil, luisterde naar de radio van jouw zuil. Maar met de televisie konden mensen in de privésfeer kijken wat er in andere zuilen gebeurde. Iemand die protestants was, kon bijvoorbeeld stiekem naar de Katholieke Radio-Omroep kijken. Hierdoor zagen mensen dat er ook andere ideeën en levensstijlen waren.
Dit versterkte de individualisering: mensen gingen steeds meer kiezen voor wat zij zelf belangrijk vonden en waar zij het mee eens waren, in plaats van klakkeloos de ideeën van hun groep of zuil te volgen. Dit proces van het loslaten van de zuilen, waarbij mensen hun eigen weg kozen, noemen we ontzuiling. Individualisering leidde dus tot ontzuiling, en ontzuiling zorgde er op zijn beurt voor dat mensen nog meer gingen individualiseren.
