Leerdoelen
•Je kunt uitleggen waarom bepaalde landen zich na de Tweede Wereldoorlog aansloten bij specifieke invloedssferen.
•Je kunt de twee grote bondgenootschappen benoemen die tijdens de Koude Oorlog zijn ontstaan.
Waarom werden de bondgenoten na de Tweede Wereldoorlog vijanden?
Na de Tweede Wereldoorlog ontstonden er direct nieuwe spanningen in de wereld. Landen die eerst samenwerkten om Nazi-Duitsland te verslaan, stonden ineens tegenover elkaar. Dit ging vooral om twee grote supermachten: Amerika in het westen en de Sovjet-Unie in het oosten.
Hoewel ze elkaar niet mochten (Amerika had een hekel aan het communisme en de Sovjet-Unie aan het kapitalisme), moesten ze wel samenwerken tegen Duitsland. Na de overwinning van de Geallieerden was het gedaan met de vriendschap. Amerika toonde zijn militaire macht door twee atoombommen op Japan te gooien. Dit was een waarschuwing: gedraag je, anders zou een land mogelijk zo'n bom kunnen verwachten. De atoombom werd zo het ultieme afschrikkingsmiddel. De militaire strijd tussen Amerika en de Sovjet-Unie werd steeds groter. Het ontstaan van de Koude Oorlog is het gevolg van deze groeiende spanningen.
De wereld verdeeld in invloedssferen
Na de oorlog gingen landen zich aansluiten bij een van de twee supermachten. Dit had vooral te maken met welk land hen had bevrijd. Een invloedssfeer is een gebied waar een supermacht veel invloed heeft. Als je in zo'n gebied zit, word je dus beïnvloed door die ene supermacht.
Oost-Europa was bevrijd door de Sovjet-Unie. Daarom sloten landen als Polen, Hongarije en Roemenië zich aan bij het Oostblok, de invloedssfeer van de Sovjet-Unie. West-Europa werd bevrijd door onder andere de Verenigde Staten, maar ook deels door de Britten en Canadezen. Deze landen behoorden tot de invloedssfeer van de Verenigde Staten, het Westblok.
Zo ontstond een tweedeling tussen Oost en West:
•Het Westblok werd grotendeels democratisch en kapitalistisch.
•Het Oostblok werd dictatoriaal en communistisch.
Deze twee blokken stonden voor een enorme ideologische tegenstelling. Het ging vooral over kapitalisme tegenover communisme.
Wat houden kapitalisme en communisme in?
Kapitalisme
Kapitalisme is een economisch systeem dat uitgaat van een vrije markteconomie. Dat betekent dat de overheid zich zo min mogelijk met de economie bemoeit. De wetten van vraag en aanbod zorgen er zelf voor dat het met de economie goed gaat. Landen met een kapitalistisch systeem zijn vaak ook democratisch, met vrije verkiezingen en meerdere politieke partijen.
Communisme
Communisme is een politieke ideologie die streeft naar gelijkheid. Waar kapitalisme ongelijkheid als iets natuurlijks ziet, wil het communisme gelijkheid afdwingen. De economie wordt geleid door een planeconomie. Dit betekent dat voor een aantal jaren wordt vastgelegd hoeveel er geproduceerd moet worden, zowel in de industrie als in de landbouw. Communistische landen worden meestal geleid door een dictatuur. De Sovjet-Unie probeerde het communisme steeds verder uit te breiden.
Hoe werden Duitsland en Europa verdeeld tijdens de Koude Oorlog?
Duitsland werd na de Tweede Wereldoorlog ook opgedeeld. Het werd niet zo zwaar gestraft als na de Eerste Wereldoorlog (geen leger of hoge herstelbetalingen), maar een deel ging bij het Oostblok horen.
Het hele Oostblok werd een netwerk van satellietstaten. Je kunt dit zien als de Sovjet-Unie in het midden en de andere Oost-Europese landen, zoals Polen, Hongarije en Oost-Duitsland, draaiden daar als manen omheen. Jozef Stalin, de leider van de Sovjet-Unie, plaatste communistische leiders aan de macht in deze landen. Zij moesten altijd naar hem luisteren.
Om te voorkomen dat mensen van het Oostblok naar het Westblok reisden, werd het IJzeren Gordijn aangelegd. Dit was een zwaar bewaakte grens tussen de twee gebieden, met wachttorens, prikkeldraad en zelfs mijnenvelden.
Opvallend is dat Joegoslavië, hoewel het een communistische of socialistische staat was, niet bij het IJzeren Gordijn hoorde. Dit kwam omdat Joegoslavië zichzelf had vrijgevochten in de Tweede Wereldoorlog en probeerde te profiteren van zowel het Oost- als het Westblok.
Duitsland werd dus opgedeeld in twee staten:
•de Duitse Democratische Republiek (DDR), ook wel Oost-Duitsland genoemd, was een communistische dictatuur.
•de Bundesrepublik Deutschland (BRD), oftewel West-Duitsland, was een kapitalistische democratie.
Hoe probeerde Amerika het communisme tegen te houden?
De Amerikanen zagen het communisme zich verspreiden en waren bang dat het zelfs tot Amerika zou komen. Ze wilden het communisme daarom indammen. Dit beleid heette de containmentpolitiek: het indammen van het communisme in de hoop dat het dan vanzelf zou instorten.
Om te voorkomen dat Europa communistisch zou worden, kregen Europese landen economische hulp van Amerika. Het Marshallplan was een grote hoeveelheid geld, een gift, die Europese staten kregen om weer op te bouwen. Amerika wist dat als landen arm waren, ze sneller communistisch konden worden. Het Marshallplan zorgde ervoor dat de kans hierop kleiner werd. Oost-Europese landen mochten deze hulp van Stalin niet accepteren, waardoor West-Europa veel sneller kon herstellen van de oorlog.
Wat waren de twee grote bondgenootschappen?
De spanningen tussen de twee blokken leidden tot de oprichting van twee grote militaire bondgenootschappen.
NAVO
De NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) werd in 1949 opgericht, onder leiding van Amerika. Bijna alle landen van het Westblok behoorden tot de NAVO, zoals de VS, Canada, Groot-Brittannië, Nederland, West-Duitsland en Frankrijk. Een heel belangrijk onderdeel van het NAVO-verdrag is artikel vijf. Hierin staat dat als een van de NAVO-landen wordt aangevallen, dit wordt gezien als een aanval op alle landen. Dit moest vijanden afschrikken.
Warschaupact
Als reactie op de NAVO richtte de Sovjet-Unie in 1955 het Warschaupact op. Dit was hun eigen militaire bondgenootschap, een soort tegenhanger van de NAVO, waar alle landen van het Oostblok bij hoorden.
Waarom heet het de Koude Oorlog?
De Koude Oorlog wordt "koud" genoemd, omdat er geen directe oorlog was tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie.
Er was wel constante dreiging van oorlog en veel spanning, maar de twee supermachten vochten niet rechtstreeks met elkaar. Daarom bleef het een "koude" oorlog in plaats van een "hete" oorlog.
