Leerdoelen
•Je kunt uitleggen waarom sociale verzekeringen en voorzieningen soms ter discussie staan.
•Je kunt drie voorbeelden van overheidsbezuinigingen noemen.
•Je kunt uitleggen waarom sociale verzekeringen steeds duurder worden.
Hoe heeft de economische ontwikkeling gezorgd voor de hervorming van de verzorgingsstaat?
In de jaren 70 en 80 ontstond er na een periode van economische bloei een crisis. Eerder stegen de lonen sterk, waren er weinig werklozen en kwam een consumptiemaatschappij tot stand. Dit betekent dat mensen veel geld overhielden, luxeartikelen kochten en veel consumeerden.
De economische crisis die in 1973 uitbrak, veroorzaakte veel werkloosheid en hoge kosten voor uitkeringen. Met name de uitgaven voor de Werkloosheidswet (WW) en de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) stegen snel. Dit zorgde voor druk op de overheid om te bezuinigen en dat zorgde voor een hervorming van de verzorgingsstaat.
Wat is het gevolg van deze economische crisis?
De overheid heeft op verschillende manieren moeten bezuinigen om de oplopende kosten te beheersen. Deze bezuinigingen vonden plaats onder diverse kabinetten, waaronder Lubbers, Balkenende en Rutte.
Enkele voorbeelden van overheidsbezuinigingen:
•Bezuinigingen op salarissen en uitkeringen: werknemers gingen minder verdienen en uitkeringen werden verlaagd.
•Herkeuringen van WAO-gerechtigden: mensen die al een WAO-uitkering kregen, werden opnieuw beoordeeld om te zien of zij nog steeds arbeidsongeschikt waren. Zo niet, dan verloren zij hun uitkering. Ook werd het moeilijker om een WAO-uitkering te krijgen, je moest aan veel meer voorwaarden voldoen.
•Vervanging van de Bijstandswet: de nadruk kwam te liggen op het aan het werk krijgen van mensen in plaats van direct een uitkering te geven. Het UWV is een overheidsinstantie die mensen hierbij helpt door hen aan te moedigen te solliciteren, zodat ze hun uitkering niet meer nodig hebben.
•Vervanging van de WAO door de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA): deze wet kijkt naar wat iemand nog wel kan, in plaats van alleen naar arbeidsongeschiktheid. Als iemand bijvoorbeeld geen staand werk kan doen, wordt gekeken of zittend werk mogelijk is. Mensen kunnen dan voor een deel worden afgekeurd, waarbij het niet-gewerkte deel wordt aangevuld met een uitkering.
•Afstoten van zorgtaken naar gemeenten: de rijksoverheid heeft zorgtaken overgedragen aan lokale gemeenten om kosten te besparen.
Waarom worden sociale verzekeringen steeds duurder?
De kosten van sociale verzekeringen stijgen door de vergrijzing van Nederland. Dit betekent dat er steeds meer oudere mensen zijn in verhouding tot het aantal jongere mensen. Veel mensen die na de Tweede Wereldoorlog zijn geboren (de babyboomgeneratie), zijn nu met pensioen of gaan binnenkort met pensioen. Hierdoor zijn er steeds meer AOW-gerechtigden, mensen die een staatspensioen krijgen.
Sociale verzekeringen en sociale voorzieningen worden betaald met premies die de werkende Nederlander betaalt. Wanneer er meer mensen met pensioen zijn en minder mensen werken, vullen de premies de verzekeringen niet meer voldoende aan.
Daarnaast worden mensen steeds ouder, wat betekent dat zij langer een pensioen en zorg nodig hebben. De pensioengerechtigde leeftijd is in de loop der jaren al verhoogd van 65 naar 67 jaar en er wordt zelfs gesproken over verdere verhoging. Deze ontwikkelingen dragen bij aan de stijgende kosten van sociale verzekeringen.
Moreel-ethische vragen
Een ouder wordende samenleving brengt ook moreel-ethische vragen met zich mee, vooral op het gebied van de zorg. Voorbeelden van zulke vragen zijn:
•Moet een negentigjarige nog op een transplantatielijst komen als er ook jongere mensen wachten?
•Mag iemand een abortus ondergaan?
•Mag iemand euthanasie plegen? Wat betekent dat iemand vrijwillig een einde maakt aan zijn leven met medische hulp?
Is het wenselijk dat zorg via gemeenten wordt geregeld in plaats van via de rijksoverheid?
De overdracht van zorgtaken van de rijksoverheid naar de gemeenten roept discussie op over de wenselijkheid ervan.
Argumenten voor zorg via gemeenten:
•Een gemeente staat dichter bij de burger dan de rijksoverheid, wat zorgt voor meer overzicht en een mogelijk persoonlijkere aanpak.
Argumenten tegen zorg via gemeenten:
•De aanpak en de zorg die wordt aangeboden, kunnen per gemeente verschillen. Dit betekent dat iemand in de ene gemeente andere zorg kan krijgen dan iemand in een naburige gemeente.
