Leerdoelen
•Je kunt de eerste sociale wet in Nederland en de gevolgen daarvan benoemen.
•Je kunt minimaal drie sociale wetten benoemen.
•Je kunt uitleggen hoe medische vooruitgang en verbeterde hygiëne leiden tot een beter leven.
Wat zijn de eerste sociale wetten in Nederland?
De eerste sociale wet in Nederland was het Kinderwetje van Van Houten, ingevoerd in 1874 door de liberale politicus Samuel van Houten. Deze wet verbood fabrieksarbeid voor kinderen onder de twaalf jaar. Het doel was dat kinderen in die leeftijd naar school zouden gaan om te leren lezen, schrijven en rekenen. Het Kinderwetje verbood alleen werk in fabrieken; kinderarbeid op het platteland of in winkels bleef toegestaan. Hierdoor had de wet in het begin weinig effect op het totale aantal werkende kinderen. Het was echter wel de eerste stap in het verminderen van kinderarbeid in Nederland.
Na het Kinderwetje voor kinderen onder de 12 jaar volgden er steeds meer sociale wetten. Deze wetten waren bedoeld om de slechte leef- en werkomstandigheden van burgers te verbeteren en meer bescherming te bieden tegen armoede en slechte arbeidsomstandigheden.
Welke andere belangrijke sociale wetten kwamen erbij?
Verschillende wetten verbeterden de omstandigheden voor arbeiders en burgers in de negentiende en twintigste eeuw:
•Arbeidswet (1889): deze wet bepaalde dat vrouwen en kinderen minder dan twaalf uur per dag mochten werken, namelijk elf uur. Ook werd een arbeidsinspectie ingesteld, een instantie die controleerde of fabriekseigenaren zich aan de voorschriften hielden, zoals regels voor de veiligheid op de werkplek.
•Ongevallenwet (1901): dit was de eerste sociale uitkering. Als iemand een ongeluk kreeg tijdens het werk, bleef die persoon geld ontvangen en werd niet zomaar ontslagen, wat zorgde voor een inkomen.
•Woningwet (1901): deze wet stelde eisen aan de bouw van nieuwe woningen. Ook werden oude, slechte woningen – krotwoningen – herkeurd. Voldoen ze niet aan de eisen? Dan werden ze waar mogelijk gesloopt.
•Leerplichtwet (1901): kinderen van zes tot twaalf jaar moesten verplicht naar school. De overheid zag dit als een kans voor kinderen om zich te ontwikkelen door onderwijs. Met deze wet verdween kinderarbeid volledig in Nederland.
•Ouderdomswet (1919): deze wet zorgde ervoor dat ouderen een klein pensioen kregen, hoewel de bedragen nog erg laag waren (ongeveer twee gulden per week).
•Ziektewet (1930): als iemand ziek werd, kreeg die persoon gedurende een half jaar tot 80% van zijn loon uitbetaald. Dit zorgde ervoor dat zieke mensen niet meteen zonder inkomen kwamen te zitten.
Deze sociale wetgeving zorgde voor meer sociale zekerheid, een systeem dat mensen beschermt tegen verlies van inkomen door bijvoorbeeld ziekte of ouderdom.
Hoe zorgden medische vooruitgang en hygiëne voor een beter leven?
Verbeteringen in de volksgezondheid zorgden ook voor een beter leven en minder sterfgevallen in de 19e eeuw. Hierdoor groeide de bevolking.
Hygiëne in steden
De hygiëne, dat is de schoonmaak en netheid om ziekten te voorkomen, verbeterde in de steden. Er werden waterleidingen aangelegd, zodat mensen schoon drinkwater hadden, en riolering om afvalwater af te voeren. Dit zorgde ervoor dat er minder ziektes uitbraken. Ook werden in sommige steden badhuizen gebouwd, waar mensen zich konden wassen. Zo konden mensen zichzelf beter schoonhouden, waardoor de hygiëne verder verbeterde en ze minder snel ziek werden.
Voeding en medische zorg
Mensen kregen ook gevarieerder eten. Naast brood en aardappelen konden zij nu af en toe groenten, fruit, vis of vlees eten. Hierdoor werden mensen sterker en kregen ze een beter immuunsysteem, waardoor ze minder snel ziek werden.
Op medisch gebied kwamen er ook belangrijke ontdekkingen. De Franse medicus Louis Pasteur ontdekte dat bacteriën mensen ziek kunnen maken. Hij is ook bekend van het verhitten van vloeistoffen om bacteriën te doden. De arts Joseph Lister paste dit toe in de medische praktijk. Hij begon actief zijn operatiekamers en instrumenten te desinfecteren. Hierdoor stierven er veel minder mensen tijdens operaties. Er werden in de meeste grote steden grote ziekenhuizen gebouwd, wat de volksgezondheid in Nederland verder verbeterde.
Waardoor groeide de bevolking zo enorm na de tweede helft van de negentiende eeuw?
De bevolking in Nederland groeide enorm na de tweede helft van de negentiende eeuw en in de twintigste eeuw door een combinatie van factoren. De opkomst van sociale wetgeving zorgde voor bescherming van burgers en betere leefomstandigheden. Tegelijkertijd zorgden verbeterde hygiëne, gevarieerdere voeding en vooruitgang in de medische zorg ervoor dat mensen simpelweg ouder werden en dat er minder kindersterfte plaatsvond. Dit alles leidde tot een grote toename van de bevolking.
