Leerdoelen
•Je kunt uitleggen waarom internationale handel noodzakelijk is voor landen.
•Je kunt beschrijven wat protectiemaatregelen zijn en welke vormen hiervan bestaan.
•Je kunt de rol van kennisstromen en investeringsstromen in internationale handel verklaren.
Waarom internationale handel bestaat
Internationale handel is er omdat het in andere landen vaak goedkoper is om producten te produceren of in te kopen.
Daarnaast is kennis een belangrijke factor. Landen importeren specifieke technologieën of expertise die lokaal niet beschikbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan geavanceerde machines of specialistische vaardigheden.
Tot slot speelt het klimaat een rol. Producten die niet lokaal kunnen groeien of geproduceerd worden vanwege klimatologische omstandigheden, zoals sinaasappels in Nederland, worden uit landen geïmporteerd waar het klimaat wel geschikt is.
Protectiemaatregelen
Soms willen landen hun eigen economie beschermen tegen buitenlandse concurrentie. Dit noemen we protectie of protectionisme. Dit doen ze met protectiemaatregelen. Het doel is om de export van het eigen land te stimuleren (meer verkopen in het buitenland) en de import af te remmen (minder kopen uit het buitenland).
Tarifaire maatregelen
Tarifaire maatregelen hebben te maken met tarieven of geld. Een voorbeeld is een invoerheffing. Dit is een extra belasting op geïmporteerde producten, waardoor deze duurder worden en de import wordt afgeremd. Een andere tarifaire maatregel is een exportsubsidie. Hierbij geeft de overheid geld aan binnenlandse bedrijven zodat zij hun producten goedkoper kunnen aanbieden in het buitenland, wat de export stimuleert en kan leiden tot meer werkgelegenheid.
Non-tarifaire maatregelen
Non-tarifaire maatregelen hebben niet direct met geld te maken. Voorbeelden zijn het stellen van strenge kwaliteitseisen aan importproducten of het hanteren van een invoerquota (ook wel contingentering genoemd). Dit laatste betekent dat er een maximale hoeveelheid producten mag worden geïmporteerd.
Argumenten voor protectie
Er zijn verschillende redenen waarom landen protectionisme toepassen:
•Bescherming van vitale sectoren, zoals de voedselvoorziening. Denk aan het beschermen van Nederlandse boeren tegen goedkoop buitenlands voedsel.
•De eigen industrie een kans geven om zich te ontwikkelen. Dit geldt vooral voor infant industries: opkomende industrieën in bijvoorbeeld ontwikkelingslanden die nog niet kunnen concurreren met gevestigde buitenlandse bedrijven.
•Bescherming van de werkgelegenheid tijdens een recessie (economisch slechte tijden), door binnenlandse productie te bevorderen.
•Sociale of milieuredenen, bijvoorbeeld het vermijden van import van producten die onder slechte arbeidsomstandigheden of met veel milieuschade zijn geproduceerd.
•Voorkomen van dumping, waarbij een land producten onder de kostprijs op de markt van een ander land aanbiedt, wat de lokale ondernemers schaadt.
Vrijhandelsverdragen en vrijhandelszones
Kenmerken van vrijhandelsverdragen
In een vrijhandelszone gelden vrijhandelsverdragen, dit zijn afspraken tussen landen. De belangrijkste kenmerken zijn:
•Geen importbelemmeringen tussen de leden: binnen een vrijhandelszone, zoals de Europese Unie (EU), zijn er geen importheffingen, quota's of exportsubsidies tussen de lidstaten.
•Gemeenschappelijke importheffingen en quota naar niet-leden: landen binnen een vrijhandelszone hanteren vaak dezelfde tarieven voor importheffingen en quota's tegenover landen die geen lid zijn. Zo betaalt de Verenigde Staten hetzelfde importtarief, of het nu handelt met Nederland of Duitsland.
•Onderlinge harmonisatie van regels: wetgeving en regelgeving op het gebied van handel wordt zoveel mogelijk gelijkgetrokken binnen de zone om de handel te vergemakkelijken.
Argumenten voor vrijhandel
Naast argumenten voor protectie zijn er ook belangrijke redenen om vrijhandel te bevorderen:
•Door arbeidsdeling wordt geproduceerd waar dit relatief voordelig is, wat leidt tot efficiëntere inzet van productiefactoren en de laagste kosten.
•Concurrentie door vrijhandel stimuleert innovatie.
•Protectie kan leiden tot tegenmaatregelen en een handelsoorlog, waarvan niemand beter wordt. Vrijhandel voorkomt dit.
•Vrijhandel kan opkomende industrieën (infant industries) juist helpen door toegang te bieden tot nieuwe producten, markten en technologieën.
•Het kan dumping voorkomen door transparante en open markten te creëren.
•Het beschermt strategische sectoren door een diversiteit aan leveranciers en markten te waarborgen.
Handel in de praktijk
Om de effecten van handel en protectiemaatregelen beter te begrijpen, kijken we naar vraag- en aanbodgrafieken.
De situatie van autarkie
In een situatie van autarkie is er geen handel met het buitenland. De binnenlandse vraag en het binnenlandse aanbod bepalen samen een evenwichtsprijs en -hoeveelheid. De totale omzet in deze markt is het blauwe oppervlakte (prijs zonder handel x hoeveelheid in evenwicht).
Handel met import
Wanneer er handel met het buitenland mogelijk is, kan de wereldmarktprijs (Pw) lager zijn dan de binnenlandse evenwichtsprijs. Bij deze lagere prijs wordt een kleinere hoeveelheid binnenlands aangebodenQa^1Qa^{\placeholder{}}Qa, wat de eigen productie is. De vraagnaar het product is echter veel hoger bij deze lage wereldmarktprijs. Het verschil tussen de binnenlandse vraag en het binnenlandse aanbod wordt dan geïmporteerd (het groene oppervlakte). De omzet uit eigen productie isPw*Qa^1Pw*Qa1^1Pw*Qa1^{\placeholder{}}. De totale importwaarde isPw*(Qv^1-Qa^1)Pw*(Qv^1-Qa^{\placeholder{}})Pw*(Qv^1-Qa)Pw*(Qv^1-Qa1)Pw*(Qv^{\placeholder{}}-Qa1)Pw*(Qv-Qa1).
Het instellen van een invoerheffing
Als een land de lokale producenten wil beschermen, kan het een invoerheffing instellen. Deze heffing komt boven op de wereldmarktprijs, waardoor de prijs voor geïmporteerde producten stijgt. De nieuwe prijs is. Door de heffing stijgt de prijs van het product op de binnenlandse markt. Hierdoor neemt de binnenlands aangeboden hoeveelheid toe en de binnenlandse vraag af. Het geïmporteerde deel (tussen de twee rode lijntjes) is kleiner dan voorheen. De overheid ontvangt inkomsten uit deze heffing, wat de groene oppervlakte in de grafiek is. Dit is het bedrag van de heffing vermenigvuldigd met de hoeveelheid geïmporteerde producten na de heffing.
Stromen van internationale betrekkingen
Internationale betrekkingen beïnvloeden de economische groei via drie belangrijke stromen, die nauw samenhangen met de activiteiten van multinationals.
Handelsstromen
Handelsstromen omvatten open en stabiele internationale relaties die de handel bevorderen. Dit vergroot afzetmarkten voor bedrijven en stimuleert specialisatie en efficiëntie in de productie, wat leidt tot een hogere productiviteit en economische groei.
Kennisstromen
Kennisstromen draaien om internationale samenwerking, migratie van arbeidskrachten en de overdracht van kennis en technologie. Dit stimuleert innovatie, verhoogt het menselijk kapitaal (de kennis en vaardigheden van de beroepsbevolking) en versnelt economische ontwikkeling. Een voorbeeld is de kennisoverdracht over watermanagement, zoals de Nederlandse Deltawerken, aan andere landen.
Investeringsstromen (multinationals)
Investeringsstromen bestaan uit buitenlandse directe investeringen (DBI), vaak gedaan door multinationals. Deze investeringen brengen kapitaal, technologie en managementkennis naar een land. Multinationals creëren veel werkgelegenheid, versterken lokale productieketens en dragen bij aan duurzame economische groei.
