Wat is de betekenis van de term 'ruimte voor de rivier'?
Ruimte voor de Rivier: Waarom en hoe Nederland zich beschermt tegen overstromingen
Leerdoelen
•Begrijpen hoe men in het verleden wateroverlast probeerde te voorkomen en waarom dit nu anders gaat.
•De verschillende maatregelen waarmee er meer ruimte voor de rivier wordt gemaakt kunnen uitleggen.
•Kunnen uitleggen hoe er met de ruimtelijke inrichting van een gebied rekening wordt gehouden met het risico van wateroverlast.
Toenemend risico op overstromingen
Het risico op overstromingen neemt toe door drie belangrijke oorzaken.
1.Intensiever gebruik van ruimte door verstedelijking en grootschalige landbouw.
2.Regulering van rivieren door kanalen, kribben, dijken en stuwen.
3.Klimaatverandering, wat leidt tot meer water in rivieren en zeeën door meer verdamping en smeltwater.
Ruimte voor de Rivier: een nieuwe strategie
Sinds de grote overstromingen van 1995 is Nederland overgestapt van het verhogen van dijken naar het concept ruimte voor de rivier. Dit betekent het letterlijk creëren van meer ruimte voor water. Het project Ruimte voor de rivier bestaat uit rivierbedverruiming en ruimte vaan recreatie en natuurontwikkeling.
Wat betekent rivierbedverruiming?
Rivierbedverruiming kan op drie manieren:
1.Verbreden: door dijken verder uit elkaar te zetten of uiterwaarden uit te graven.
2.Verdiepen: door het rivierbed of de uiterwaard dieper te maken.
3.Hoogte aanpassen: door water over dijken toe te laten of dijken te verhogen.
Maatregelen Ruimte voor de Rivier
Breedte vergroten
•Bijvoorbeeld:
•Obstakels verwijderen (gebouwen, brugpijlers).
•Winterdijken verplaatsen.
•Hoogwatergeulen of nevengeulen aanleggen.
•Zomerdijken verwijderen, wat natuurlijke oevers creëert.
•Overstromingsgebieden aanwijzen.
•Voordelen: Toename van biodiversiteit en ruimte voor recreatie en het landschap.
•Nadelen: Minder ruimte voor landbouwgrond en ruimte voor bebouwing.
Diepte vergroten
•Bijvoorbeeld:
•Uiterwaarden uitgraven.
•Zomerbed verdiepen.
•Kribben verlagen zodat water makkelijker stroomt.
•Voordelen: Diepere vaargeulen maakt scheepvaart makkelijker.
•Nadelen: Door het uitgraven van een laag grond is er verlies van biodiversiteit.
Hoogte aanpassen
•Bijvoorbeeld:
•Dijken verlagen om water gecontroleerd toe te laten.
•Dijken verhogen (traditionele aanpak).
•Voordelen: Er verandert niets aan de ruimte voor landbouwgrond en bebouwing.
•Nadelen: De kosten zijn hoog en het ontsiert het landschap.
De Drietrapsstrategie: Vasthouden, Bergen, Afvoeren
Nederland hanteert een specifieke aanpak voor watermanagement, bekend als de drietrapsstrategie.
Vasthouden (retentie)
Het water wordt opgeslagen en keert niet direct terug in de rivier. Geschikt in de bovenloop van rivieren, vereist internationale samenwerking.
Bergen
Tijdelijke opslag van water dat later terugkeert in de rivier via sluizen. Vooral toegepast in middenloop en benedenloop.
Afvoeren (lozen)
Het versneld wegvoeren van water naar zee of andere gebieden. Belangrijk in de benedenloop, zoals het creëren van nevengeulen om knelpunten (bijvoorbeeld Nijmegen) te vermijden.
Waarom niet simpelweg hogere dijken bouwen?
Het bouwen van hogere dijken is duur en ontsiert het landschap. Soms moet er voor het verhoren van dijken bebouwing verwijderd worden en gebieden worden minder toegankelijk. De toekomst van klimaatverandering is onzeker, waardoor de benodigde hoogte van dijken moeilijk voorspelbaar is.
