Leerdoelen
•Je kunt de drie belangrijkste rivieren in Zuid-Amerika benoemen en hun kenmerken beschrijven.
•Je kunt de relatie tussen het verval van een rivier en de processen van erosie en sedimentatie in het landschap uitleggen.
•Je kunt de invloed van de verschuiving van de ITCZ op het neerslagpatroon en het regime van de Zuid-Amerikaanse rivieren verklaren.
•Je kunt de gevolgen van menselijke activiteiten, zoals stuwdammen en mijnbouw, op het regime en de waterkwaliteit van rivieren analyseren.
Grote rivieren in Zuid-Amerika
Zuid-Amerika herbergt enkele van de grootste rivieren ter wereld, waaronder de Amazone, de Orinoco en de Paraná. Deze rivieren spelen een cruciale rol in het vormgeven van het landschap en het ondersteunen van de biodiversiteit.
•Amazone: ontspringt in de Andes en heeft een groot stroomgebied met vele zijrivieren. De monding vormt een delta.
•Orinoco: ontspringt in het hoogland van Guyana en mondt uit in een moerasdelta.
•Paraná: ontspringt in het hoogland van Brazilië en mondt uit in een estuarium via het Pantanal-moerasgebied.
Neerslagpatronen en ITCZ
Het regime van een rivier, oftewel de variatie in waterstand gedurende het jaar, wordt sterk beïnvloed door neerslagpatronen. Deze patronen worden bepaald door de verschuiving van de Intertropische Convergentiezone (ITCZ).
•Amazone: hoge waterstanden in juni/juli wanneer de ITCZ boven de rivier ligt.
•Orinoco: hoge waterstanden in augustus.
•Paraná: hoge waterstanden in februari/maart.
Erosie en sedimentatie
De stroomsnelheid van een rivier hangt af van het verval en verhang. In de bovenloop, zoals in de Andes, is het verval groot, wat leidt tot hoge stroomsnelheden en meer erosie. Dit resulteert in een aanzienlijke hoeveelheid sediment dat wordt meegevoerd naar de benedenloop.
Menselijke invloed op de rivieren
De menselijke activiteiten hebben een aanzienlijke impact op de rivieren in Zuid-Amerika. Enkele van de belangrijkste invloeden zijn:
Industrialisatie en verstedelijking
Toenemende industrialisatie en verstedelijking vraagt om meer drinkwater. Dit leidt tot de aanleg van stuwdammen en stuwmeren voor hydro-elektrische energie, wat de natuurlijke waterstroom in de rivieren beïnvloedt.
2. Landbouwuitbreiding
De groeiende vraag naar landbouwproducten in de wereld leidt tot een uitbreiding van landbouwgebieden, vooral in de Amazone. Dit gaat vaak gepaard met ontbossing, wat de ecologische balans beïnvloedt. Hierdoor is er vervolgens een groei in de vraag naar water voor irrigatie.
3. Mijnbouw
Mijnbouwactiviteiten zoals delfstofwinning, vooral in de Andes, leiden vaak tot de vervuiling van grond- en oppervlaktewater. Om deze mijnen te gebruiken, moet er vaak water worden weggevoerd, ofwel drainage.
Gevolgen van ontbossing in de Amazone
Impact op de Amazone-delta
Ontbossing in het stroomgebied van de Amazone vermindert de stabiliteit van de bodem, wat leidt tot meer sediment in de rivier. Dit sediment wordt afgezet in de Amazone-delta, waardoor deze groeit.
Klimaatverandering en droogte
Door ontbossing neemt de evapotranspiratie af, wat leidt tot minder neerslag en een droger klimaat. Dit heeft negatieve gevolgen voor de vruchtbaarheid van de bodem en de biodiversiteit in het gebied.
