Leerdoelen
•Je kunt de verschillende landschappen in Brazilië benoemen en herkennen hoe ze daar worden genoemd.
•Je kunt de belangrijkste kenmerken van de landschappen beschrijven.
•Je kunt de oorzaken van de verschillen in landschappen in Brazilië verklaren.
Klimaten in Brazilië
Landschappen worden sterk beïnvloed door het klimaat. Om de diverse landschappen in Brazilië te begrijpen, is het handig om eerst de klimaten daar te herhalen. Brazilië kent verschillende klimaatzones die worden bepaald door breedteligging, hoogteligging en de aanwezigheid van gebergten.
A-klimaten
Rond de evenaar vind je de A-klimaten, oftewel tropische klimaten.
•AF-klimaat: dit is het tropisch, vochtig klimaat dat je in het Amazonegebied vindt. De neerslag is hier het hele jaar door hoog.
•AW-klimaat: dit is het savanne-achtige klimaat, gekenmerkt door een droge winter. Let op: de winter op het zuidelijk halfrond valt in juli.
•AM-klimaat: een tropisch klimaat met een duidelijke moessonperiode, wat betekent dat de neerslag in een bepaalde periode heel hoog is.
C-klimaten
De C-klimaten komen in Brazilië vooral voor rond de steenbokskeerkring (ongeveer 23,5° Z.B.). Dit zijn subtropische klimaten.
•CW-klimaat: een subtropisch klimaat met een droge winter.
•CF-klimaat: een subtropisch klimaat met neerslag in alle jaargetijden.
B-klimaten
In de drogere gebieden en het hoogland van Brazilië vind je de B-klimaten. Dit zijn aride (droge) klimaten.
•BS-klimaat: dit is het steppeklimaat.
•BW-klimaat: dit is het woestijnklimaat.
Oorzaken van klimaatverschillen
De verschillen in klimaten in Brazilië worden duidelijk bepaald door:
•De breedteligging: dit verklaart het verschil tussen de A- en C-klimaten.
•De hoogteligging: vooral van invloed bij de B-klimaten, waar het Hoogland van Brazilië een rol speelt.
•De ligging van gebergten: deze kunnen een blokkerende werking hebben op vochtige luchtstromen.
Een andere belangrijke factor die de vochtigheid of droogte in bepaalde perioden beïnvloedt, is de verschuiving van de ITCZ (Intertropische Convergentiezone). De ITCZ is een zone van lage luchtdruk rond de evenaar waar lucht samenkomt en opstijgt, wat leidt tot veel neerslag. De ITCZ verschuift met de seizoenen en volgt grofweg de stand van de zon. Wanneer de ITCZ boven een gebied ligt, is het daar natter; wanneer de ITCZ verschuift, kan het droger worden.
Landschappen in Brazilië
Brazilië kent een grote diversiteit aan landschappen, elk met zijn eigen specifieke kenmerken en namen die in Zuid-Amerika gebruikt worden. Deze landschappen hangen nauw samen met de klimaten en de neerslagpatronen. De aanwezigheid en timing van de neerslag is cruciaal voor de vegetatie en dus het landschap dat je er aantreft.
Tropische landschapszones
Selva
De Selva is het tropische regenwoudlandschap, kenmerkend voor het Amazonegebied.
•Klimaat: AF-klimaat.
•Kenmerken: het ontvangt meer dan 2000 millimeter neerslag per jaar. Ondanks de weelderige vegetatie zijn de bodems niet erg vruchtbaar. Door de constante warmte en enorme neerslag vindt vertering heel snel plaats en spoelen mineralen snel uit (uitspoeling).
•Economie: de commerciële landbouw rukt hier op.
Mangrove
Langs de kusten van Brazilië, maar ook langs de oevers van de Amazone, vind je het mangrovelandschap. Dit landschap is genoemd naar de speciale mangroveplant.
•Klimaat: AF-klimaat.
•Kenmerken: de mangroveplant kan zowel in zoet als in zout water groeien en heeft wortels die boven en onder de waterspiegel zichtbaar zijn.
Cerrado
De Cerrado is een savanne-achtig landschap dat je in centraal Brazilië aantreft.
•Klimaat: AW-klimaat, wat betekent dat het er droog is in de winter.
•Economie: Je vindt hier veel extensieve veeteelt, hoewel ook de sojateelt (akkerbouw) steeds verder oprukt.
Pantanal
Een bijzonder gebied op de grens van de A- en C-klimaten is de Pantanal, gelegen in het zuidwesten van Brazilië.
•Klimaat: AW-klimaat.
•Kenmerken: het is een laaggelegen, moerassig gebied. In de regenperiode voeren rivieren enorme hoeveelheden regenwater af. De grond kan dit water niet snel genoeg opnemen of afvoeren, waardoor er een moeras ontstaat. De hoeveelheid neerslag is behoorlijk hoog voor een AW-klimaat.
Aride landschapszones
Caatinga
De Caatinga is een van de droogste landschappen die je in het noordoosten van Brazilië vindt.
•Klimaat: Voornamelijk BS-klimaat (steppe), met hier en daar kleine gebieden met een BW-klimaat (woestijnklimaat).
•Kenmerken: het landschap ziet eruit als een steppe. Ondanks de droogte zijn de bodems hier vruchtbaar.
•Economie: Er is extensieve veeteelt, en akkerbouw is mogelijk, maar vereist wel irrigatie.
Het analyseren van klimaat- en landschapsvragen
Om vragen over klimaat en landschappen goed te kunnen beantwoorden, is het belangrijk om de regels en factoren die temperatuur en neerslag beïnvloeden te kennen. Gebruik altijd meerdere kaarten om een volledig beeld te krijgen:
•Klimaatkaarten: deze tonen de verspreiding van de klimaatgebieden.
•Natuurkundige kaarten: hierop zie je het reliëf (hoogteverschillen, gebergten), de ligging van de zee (belangrijk voor vochttoevoer) en zeestromen.
•Luchtdrukkaarten: deze geven inzicht in luchtdrukgebieden en windrichtingen (zoals passaten of de moesson).
•Neerslagkaarten: deze laten zien waar en wanneer neerslag valt.
Door informatie van verschillende kaarten te combineren, kun je verklaren waarom een bepaald landschap met specifieke vegetatie op een bepaalde plek voorkomt.
Mangroves als bescherming tegen erosie
De mangrove is een bijzondere plant die in zowel zoet als zout water kan groeien en wortels heeft die boven en onder de waterspiegel of grond uitsteken. Deze unieke eigenschappen maken mangroves extreem waardevol in de strijd tegen erosie.
De dichte wortelstelsels van de mangroves veranderen de stroomsnelheid van het rivierwater of de zeestromen. De stroom wordt vertraagd, waardoor er minder rivier- of zee-erosie plaatsvindt. Doordat de stroomsnelheid lager is, zakt er ook veel meer klei en ander sediment neer in het wortelstelsel van de mangroves. Dit proces wordt sedimentatie genoemd. In de loop der tijd kan dit leiden tot verlanding, waarbij nieuwe grond ontstaat. Hierdoor wordt schade door erosie of kustafslag op natuurlijke wijze aangevuld of hersteld.
