Leerdoelen
•Je kunt de belangrijkste overeenkomsten en verschillen tussen Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië uitleggen op basis van de fysische, economische, demografische en sociaal-culturele dimensies.
•Je kunt de invloed van het koloniale verleden op de economische en politieke ontwikkeling van Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië uitleggen.
Fysische overeenkomsten en verschillen
Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië liggen grotendeels rond de evenaar en hebben daardoor veel tropische klimaten. In beide regio's komen tropische regenwouden, jonge gebergten en actieve vulkanen voor. Een belangrijk klimaatelement is de intertropische convergentiezone, waar opstijgende warme lucht zorgt voor veel neerslag. De positie van deze zone verschuift gedurende het jaar en beïnvloedt het klimaat in beide regio's.
Het koloniale verleden
Zowel Zuid-Amerika als Zuidoost-Azië hebben een koloniaal verleden, vooral door West-Europese landen. Dit heeft nog steeds invloed op economie, politiek en cultuur. Een zichtbaar gevolg is de aanwezigheid van grote steden aan de kust. Kolonisatoren gebruikten kustgebieden voor handel en export van grondstoffen.
Taal in het koloniale verleden
•In Zuid-Amerika domineren Spaans en Portugees. Vooral Spaans wordt in veel landen gesproken.
•In Zuidoost-Azië is er veel meer taaldiversiteit. Verschillende koloniale machten waren actief, waardoor geen enkele taal de overhand heeft gekregen.
Aard van de kolonisatie
•In Zuidoost-Azië werd vaak geïnvesteerd in fabrieken en infrastructuur om grondstoffen lokaal te verwerken.
•In Zuid-Amerika lag de nadruk vooral op het winnen en exporteren van grondstoffen.
Dekolonisatie
•In Zuid-Amerika begon de dekolonisatie al in de 19e eeuw. In Zuidoost-Azië gebeurde dit vooral na de Tweede Wereldoorlog.
•In Zuid-Amerika kwamen politieke structuren vaak voort uit koloniale machtsverhoudingen. In Zuidoost-Azië moesten na de onafhankelijkheid vaak nieuwe machtsstructuren worden opgebouwd, met weinig link met het koloniale bestuur.
Economische ontwikkeling
Gemeenschappelijke trends
Beide regio's kennen economische groei en sterke export. Veel landen probeerden eerder via importsubstitutie minder afhankelijk te worden van import. Daarnaast vond industrialisatie plaats en groeit tegenwoordig de dienstensector, een proces dat tertiarisatie wordt genoemd. De export van grondstoffen speelt een belangrijke rol in het bruto nationaal product. Door economische ontwikkeling dalen geboortecijfers en stijgt de levensverwachting, waardoor veel landen zich in fase drie of vier van het demografisch transitiemodel bevinden.
Zuid-Amerika
In Zuid-Amerika is de groei van het bruto nationaal product vaak gematigder. Industrialisatie begon hier eerder, waardoor de groei minder snel stijgt. Sommige landen, zoals Venezuela, Ecuador en Suriname, hebben zelfs economische krimp gekend. Veel economieën blijven sterk afhankelijk van grondstoffenexport. In landen als Brazilië en Argentinië groeit daarnaast de dienstensector en is economische groei ook zichtbaar in middelgrote steden.
Zuidoost-Azië
In Zuidoost-Azië groeit het bruto nationaal product vaak sneller. De afgelopen twintig jaar vond sterke de-agrarisatie plaats: werk verschoof van landbouw naar industrie en steden. De industriële groei hangt samen met China. Productie werd eerst verplaatst naar China en later doorgeschoven naar landen met lagere lonen, zoals Vietnam, Indonesië en de Filipijnen. Economische groei concentreert zich vooral in megasteden aan de kust en in riviervlaktes.
Kwetsbaarheid in welvaartsontwikkeling
Sinds de jaren negentig is de economische groei in beide regio's sterk toegenomen door globalisering en een stijgende vraag naar grondstoffen. Veel Zuid-Amerikaanse economieën zijn afhankelijk gebleven van grondstoffenexport. De prijzen hiervan schommelen sterk op de wereldmarkt, wat economische groei kwetsbaar maakt. Zuidoost-Aziatische landen exporteren vaker industriële eindproducten. Deze leveren meestal meer waarde op en zijn minder gevoelig voor prijsschommelingen. Hierdoor is de economische ontwikkeling vaak stabieler.
Demografische transities en verstedelijking
Overeenkomsten
Veel landen in beide regio's bevinden zich in fase drie of vier van het demografisch transitiemodel. Geboortecijfers dalen, maar de bevolking groeit nog door een relatief jonge leeftijdsopbouw.
Zuid-Amerika
Zuid-Amerika heeft een zeer hoge verstedelijkingsgraad: een groot deel van de bevolking woont al in steden. Toch bestaan er verschillen tussen landen. In landen zoals Bolivia en Ecuador ligt het geboortecijfer nog relatief hoog, waardoor deze landen zich in een eerdere fase van het demografisch transitiemodel bevinden. Dit hangt samen met een lagere welvaart.
In meer welvarende landen zoals Brazilië en Argentinië is de bevolking meer verspreid over verschillende steden en regio's en niet alleen geconcentreerd in enkele megasteden. Binnenlandse migratie komt veel voor: mensen verhuizen vaak binnen hun eigen land.
Zuidoost-Azië
In Zuidoost-Azië groeit de stedelijke bevolking zeer snel. Veel mensen trekken naar steden vanwege werk in industrie en dienstverlening. De bevolking concentreert zich vooral in kustgebieden en riviervlaktes. Deze gebieden zijn geschikt voor transport en handel. De fysische dimensie speelt ook een rol: door reliëf en minder vlakke gebieden zijn er minder geschikte plekken voor grote steden, waardoor de bevolking zich sterker concentreert in deze gebieden.
In landen zoals Maleisië en Indonesië ligt het geboortecijfer relatief hoger dan in bijvoorbeeld Singapore of Thailand. Dit hangt samen met de invloed van de islam en bijbehorende normen en waarden, al dalen ook hier de geboortecijfers door stijgende welvaart. Daarnaast komt er veel grensoverschrijdende migratie voor, waarbij mensen vanuit armere landen naar economisch sterkere landen in de regio trekken.
Sociaal-culturele dynamiek
Religie
In Zuid-Amerika overheerst het rooms-katholicisme, verspreid door Spaanse en Portugese kolonisatoren. In Zuidoost-Azië speelt het boeddhisme een belangrijke rol, terwijl de islam dominant is in landen zoals Indonesië en Maleisië.
Globalisering en inheemse volkeren
Globalisering had verschillende effecten. In Zuid-Amerika hadden neoliberale economische ideeën veel invloed op beleid en ontwikkeling. Daarnaast is er meer aandacht ontstaan voor de positie van inheemse volkeren en hun rol in politiek en samenleving. In verschillende landen van Zuidoost-Azië, zoals Thailand, Myanmar en Laos, worden inheemse groepen nog vaak achtergesteld.
