Wat zijn de kenmerken van het tijdvak Steden en staten?

Het tijdvak 'Steden en staten' (ongeveer 1000-1500 na Christus) wordt gekenmerkt door belangrijke veranderingen in de samenleving, economie en politiek.

De belangrijkste kenmerken zijn:

• Opkomst van steden en handel: Door verbeteringen in de landbouw, zoals de introductie van de ijzeren ploeg, het drieslagstelsel en ontginningen, nam de voedselproductie toe. Dit leidde tot bevolkingsgroei en overschotten, waardoor handel weer opleefde. Mensen trokken van het platteland naar plekken waar handel plaatsvond, zoals kruispunten van wegen of waterwegen, en hieruit groeiden steden. In deze steden ontstonden markten en bedrijven.
• Toenemende zelfstandigheid van steden: Steden kregen steeds meer macht en zelfstandigheid ten opzichte van de adel. Ze verwierven 'stadsrechten' van landheren, vaak in ruil voor geld. Deze rechten gaven steden het recht op een eigen bestuur, rechtspraak, het heffen van tol en het bouwen van verdedigingswerken. Dit zorgde voor een grotere controle over hun eigen zaken.
• Gilden en Hanzen: In de steden organiseerden ambachtslieden en kooplieden zich in gilden. Gilden waren groepen van mensen met hetzelfde beroep die elkaar hielpen, de kwaliteit van producten bewaakten, prijzen vaststelden en zorgden voor sociale zekerheid voor hun leden. Voor de handel ontstonden er ook samenwerkingsverbanden tussen steden, zoals de Hanze, die de handel over grote afstanden bevorderden en beschermden.
• Centralisatie van macht (vorming van staten): Vorsten probeerden hun macht te vergroten en een centraal bestuur op te zetten. Dit deden ze door bijvoorbeeld ambtenaren aan te stellen, een eigen leger op te bouwen en belastingen te heffen. Dit proces van centralisatie leidde tot de vorming van grotere, meer georganiseerde staten.