Wat zijn de functies van de onderdelen van de niereenheid?

De nieren zijn essentiële organen die aan de rugzijde van je lichaam liggen. Hun hoofdtaken zijn het zuiveren van je bloed van afvalstoffen, het handhaven van een constante water- en zoutbalans (osmotische waarde) en het reguleren van je bloeddruk. Ze produceren zelfs hormonen.

Het eigenlijke zuiveringsproces vindt plaats in miljoenen kleine functionele eenheden in je nieren, de niereenheden of nefronen. Elke nier bevat er ongeveer een miljoen.

Laten we de reis van het bloed door zo'n nefron volgen om de functies van de onderdelen te begrijpen:

1. Kapseltje van Bowman en Glomerulus (De 'Grote Zeef'):

   • Het bloed komt de niereenheid binnen via de aanvoerende arteriole. Dit bloedvaatje vertakt zich tot een kluwen van hele fijne haarvaatjes, de glomerulus, die als een bolletje in een kommetje ligt: het kapseltje van Bowman.
   • Functie: Hier vindt ultrafiltratie plaats. Door de hoge bloeddruk in de glomerulus wordt het bloed als het ware gezeefd. Alles wat klein genoeg is – water, zouten (zoals $Na^+$, $K^+$, $Ca^{2+}$, $Cl^-$), glucose, aminozuren en afvalstoffen zoals ureum – wordt uit het bloed geperst en vormt voorurine. Grote deeltjes, zoals bloedcellen en de meeste eiwitten, zijn te groot en blijven in het bloed.
   • Het bloed dat niet gefilterd is, verlaat de glomerulus via de afvoerende arteriole. Deze is nauwer dan de aanvoerende, wat helpt om de druk hoog te houden voor de filtratie.

2. Eerste gekronkelde nierbuisje (Het 'Terughaal- en Opruimstation'):

   • De voorurine, die nu ongeveer 180 liter per dag kan zijn, stroomt vanuit het kapseltje van Bowman het eerste gekronkelde deel van het nierbuisje in.
   • De afvoerende arteriole vertakt zich tot een haarvatennet dat om dit nierbuisje heen ligt.
   • Functie: Hier begint de terugresorptie (of reabsorptie). Ongeveer 80% van het water en de meeste waardevolle stoffen zoals glucose, aminozuren en belangrijke ionen ($Na^+$, $K^+$, $Ca^{2+}$, $Mg^{2+}$) worden via actief transport (wat energie kost) teruggehaald uit de voorurine en afgegeven aan het bloed in de haarvaten. Negatief geladen ionen (zoals $Cl^-$) volgen vaak door diffusie, en water volgt door osmose.
   • Tegelijkertijd kunnen de wandcellen van dit nierbuisje ook actief bepaalde afvalstoffen (zoals medicijnen, ammoniak, creatinine en $H^+$-ionen) vanuit het bloed afgeven aan de voorurine, zodat deze zeker worden uitgescheiden.

3. Lis van Henle (De 'Water- en Zoutregelaar'):

   • De voorurine stroomt verder door de lis van Henle, een U-vormig buisje dat diep in het niermerg duikt.
   • Functie:
     • In het dalende deel van de lis van Henle wordt vooral water teruggewonnen uit de voorurine via osmose, waardoor de voorurine geconcentreerder wordt. De wanden van dit deel zijn goed doorlaatbaar voor water.
     • In het stijgende deel worden juist zouten (vooral natriumchloride, $NaCl$) actief teruggeresorbeerd naar de weefselvloeistof in het niermerg. Dit deel is minder doorlaatbaar voor water. Dit slimme systeem zorgt ervoor dat de osmotische waarde in het niermerg heel hoog wordt, wat essentieel is voor de waterterugwinning later.

4. Tweede gekronkelde nierbuisje en Verzamelbuisje (De 'Fijnafstemmer' en 'Eindconcentratie'):

   • Na de lis van Henle komt de voorurine in het tweede gekronkelde deel van het nierbuisje en daarna in het verzamelbuisje.
   • Functie: Dit is de laatste kans voor je lichaam om de samenstelling van de urine heel precies af te stemmen.
     • In het tweede gekronkelde deel vindt een belangrijke uitwisseling plaats: natriumionen ($Na^+$) worden teruggehaald naar het bloed (onder invloed van het hormoon aldosteron), en kaliumionen ($K^+$) worden juist afgegeven aan de voorurine. Ook de pH van het bloed wordt hier gereguleerd door $H^+$-ionen uit te scheiden.
     • In het verzamelbuisje wordt nog meer water teruggewonnen, soms wel tot 99% van het oorspronkelijke filtraatvolume! Dit is sterk afhankelijk van het antidiuretisch hormoon (ADH). Als je lichaam water nodig heeft, wordt er meer ADH afgegeven, waardoor de wanden van deze buisjes meer doorlaatbaar worden voor water en er dus meer water wordt teruggehaald naar het bloed. De urine wordt dan geconcentreerder.
   • Wat nu overblijft, is de uiteindelijke, geconcentreerde urine.

5. Nierbekken, Urineleiders, Urineblaas en Urinebuis (De 'Opslag en Afvoer'):

   • De gevormde urine wordt verzameld in het nierbekken van de nier.
   • Vanuit het nierbekken stroomt de urine via twee buisjes, de urineleiders, naar de urineblaas.
   • Functie: De blaas is een tijdelijke opslagplaats voor de urine.
   • Wanneer de blaas vol is, verlaat de urine het lichaam via de urinebuis (dit is het plassen!).

Samen zorgen al deze onderdelen van de niereenheid ervoor dat je bloed continu wordt gezuiverd, je water- en zoutbalans op peil blijft en afvalstoffen efficiënt worden afgevoerd.