Wat zijn externe effecten in de economie?

Externe effecten zijn bijkomende gevolgen van productie of consumptie die niet zijn meegenomen in de prijs van een product of dienst. De veroorzaker betaalt er niet voor (bij negatieve effecten) of wordt er niet voor beloond (bij positieve effecten).

Je kunt ze in twee soorten verdelen:

1. Negatieve externe effecten: Dit zijn de 'slechte' bijkomende gevolgen.

   • Voorbeeld 1: Een fabriek produceert stoelen van hout. Om aan dat hout te komen, wordt een stuk bos gekapt. De schade aan de natuur door die ontbossing zit niet in de prijs van de stoel verwerkt. De samenleving draagt de kosten van die natuurverwoesting, maar de fabriek betaalt er niet direct voor.
   • Voorbeeld 2: De benzine-industrie. De prijs die je betaalt voor een liter benzine houdt geen rekening met de kosten van de CO2-uitstoot en andere milieuproblemen die het veroorzaakt. Die kosten worden afgewenteld op de maatschappij.
   • Voorbeeld 3: Een groot evenement, zoals een voetbalfinale, trekt veel toeristen. Dit kan leiden tot extra afval, geluidsoverlast of zelfs vandalisme in de stad. Deze kosten zijn niet meegenomen in de prijs van een toegangskaartje.

   Negatieve externe effecten leiden tot maatschappelijke kosten; dit zijn kosten die de samenleving draagt, maar waar de veroorzaker niet voor betaalt.

2. Positieve externe effecten: Dit zijn de 'goede' bijkomende gevolgen.

   • Voorbeeld 1: Bij diezelfde voetbalfinale profiteren hotels, restaurants en winkels in de buurt van extra klanten en inkomsten. Deze extra inkomsten zijn niet direct door de organisatie van de finale doorberekend in de kaartprijs.
   • Voorbeeld 2: Je buurman heeft een prachtige tuin aangelegd. Jij geniet daarvan als je ernaar kijkt, zonder dat je ervoor betaalt. Dat is een positief extern effect.
   • Voorbeeld 3: Als je vanaf je balkon naar een feest op de markt kijkt, geniet je mee zonder dat je ervoor betaalt.

   Positieve externe effecten leiden tot maatschappelijke opbrengsten; dit zijn baten die de samenleving ontvangt, maar waar de veroorzaker niet voor wordt beloond.

De overheid probeert vaak in te grijpen bij externe effecten, bijvoorbeeld door belastingen te heffen op vervuiling (om negatieve effecten te verminderen) of subsidies te geven voor groene energie (om positieve effecten te stimuleren). Dit noemen we het internaliseren van externe effecten.