Wat is ondermaat en overmaat?

Ondermaat en overmaat zijn belangrijke begrippen bij chemische reacties. Ze beschrijven de verhouding van de beginstoffen die met elkaar reageren.

• Ondermaat (beperkende reactant): Dit is de stof die als eerste volledig opraakt tijdens een chemische reactie. De hoeveelheid van deze stof bepaalt hoeveel reactieproduct er maximaal kan ontstaan. Het is als het 'beperkende' ingrediënt in een recept.
• Overmaat: Dit is de stof waarvan er meer aanwezig is dan nodig is om volledig te reageren met de ondermaat. Er blijft dus een deel van deze stof over nadat de reactie is afgelopen.

Voorbeeld: Stel je voor dat een fietsenmaker fietsen maakt. Voor één fiets heeft hij 1 stuur, 1 bel en 2 wielen nodig. Als hij 4 wielen, 10 sturen en 10 bellen heeft:

• Met 4 wielen kan hij maximaal 2 complete fietsen maken (want 4 wielen / 2 wielen per fiets = 2 fietsen).
• Voor 2 fietsen heeft hij 2 sturen en 2 bellen nodig.
• Hij heeft 10 sturen en 10 bellen, wat meer is dan de benodigde 2 van elk.
• In dit voorbeeld zijn de wielen de ondermaat, omdat deze als eerste opraken en bepalen hoeveel fietsen er gemaakt kunnen worden.
• De sturen en bellen zijn in overmaat, omdat er na het maken van 2 fietsen nog sturen en bellen overblijven.

De ondermaat is dus altijd de bepalende factor voor de maximale hoeveelheid reactieproducten die je kunt vormen.