De wereldbevolking is niet gelijk over de aarde verdeeld. Om deze verdeling te begrijpen, maken we onderscheid tussen bevolkingsdichtheid en bevolkingsspreiding.
Bevolkingsdichtheid
De bevolkingsdichtheid geeft het gemiddelde aantal inwoners aan dat op een vierkante kilometer (km²) woont. Je kunt de bevolkingsdichtheid van een gebied berekenen door het totale aantal inwoners te delen door de totale oppervlakte in km².
-
Formule: Bevolkingsdichtheid = Totaal aantal inwoners / Totale oppervlakte (in km²)
-
Voorbeeld: Nederland telde op 1 januari 2023 ruim 17,8 miljoen inwoners op een totale oppervlakte van 41.850 km². De bevolkingsdichtheid is dan ongeveer 425 inwoners per km² (17.800.000 / 41.850 ≈ 425). Dit maakt Nederland een dichtbevolkt land.
Gebieden met een hoge bevolkingsdichtheid, zoals West-Europa en delen van Azië, worden dichtbevolkt genoemd. Gebieden met een lage bevolkingsdichtheid, zoals het oosten van Rusland, grote delen van Australië, Groenland en Mongolië, zijn dunbevolkt.
Bevolkingsspreiding
De bevolkingsspreiding is de manier waarop de bevolking over een land of gebied verdeeld is. In tegenstelling tot de bevolkingsdichtheid, die een getal is, kun je bevolkingsspreiding niet meten in cijfers, maar alleen omschrijven in woorden. Het beschrijft het patroon van waar mensen wonen: zijn ze gelijkmatig verdeeld, of zijn er concentraties in bepaalde gebieden en lege plekken elders?
Het belangrijkste verschil
Het verschil is dat bevolkingsdichtheid een gemiddelde waarde is voor een heel gebied, uitgedrukt in een getal (inwoners per km²). Bevolkingsspreiding daarentegen beschrijft het patroon van de verdeling van mensen binnen dat gebied en wordt omschreven in woorden.
Een land met een zeer lage gemiddelde bevolkingsdichtheid kan toch dichtbevolkte gebieden hebben. Zo heeft Mongolië een gemiddelde dichtheid van slechts 2 inwoners per km², maar woont de helft van de bevolking in de hoofdstad Ulaanbaatar. Omgekeerd kunnen er binnen een dichtbevolkt land als Nederland ook dunbevolkte provincies zijn, zoals Friesland en Zeeland, terwijl de Randstad erg dichtbevolkt is.
Factoren die de bevolkingsspreiding beïnvloeden
De manier waarop mensen over de aarde zijn verspreid, wordt beïnvloed door verschillende factoren:
-
Natuurlijke factoren:
- Ligging bij water: Meer dan de helft van de wereldbevolking woont dicht bij water (kust- en riviergebieden) vanwege de goede bereikbaarheid voor handel, zoet water, vis en vruchtbare gronden.
- Klimaat: Een gematigd klimaat is ideaal voor landbouw en wonen. Extreme kou, hitte of droogte maken gebieden moeilijk bewoonbaar en dus dunbevolkt.
- Hoogteverschillen: Vlakke gebieden zijn eenvoudiger te bebouwen en te bewerken dan bergachtige gebieden, waardoor ze gemiddeld dichter bevolkt zijn.
- Vruchtbaarheid van de bodem: Vruchtbare gronden zorgen voor hoge landbouwopbrengsten, wat historisch gezien heeft geleid tot de ontwikkeling van grote beschavingen en steden.
-
Menselijke factoren:
- Urbanisatie (verstedelijking): Steeds meer mensen verhuizen naar steden vanwege werkgelegenheid, betere infrastructuur en een groot aanbod van voorzieningen. Dit trekt weer nieuwe bedrijven aan, wat het proces versterkt.
- Vertrek en migratie: Menselijke factoren kunnen een gebied ook dunner bevolkt maken. Als stedelijke gebieden te druk of te duur worden, trekken bewoners weg. Ook oorlogen en conflicten dwingen mensen hun woongebied te ontvluchten.
Overbevolking
Wanneer een hoge bevolkingsdichtheid leidt tot grote maatschappelijke problemen, spreken we van overbevolking. Dit komt vooral voor in snelgroeiende miljoenensteden in landen in de periferie en semiperiferie, zoals São Paulo in Brazilië en Mumbai in India. Problemen die hierdoor ontstaan zijn onder andere luchtvervuiling, files, een tekort aan schoon drinkwater, gebrekkige riolering, een overschot aan afval en een tekort aan betaalbare woningen.