Wat is een populatie en een steekproef?

In de statistiek is een populatie de gehele groep waarover je een uitspraak wilt doen of waar je onderzoek naar doet. Het is de complete verzameling van elementen (zoals mensen, objecten, gebeurtenissen of metingen) die je wilt bestuderen.

Een steekproef is een deel van die populatie. Omdat het vaak onmogelijk is om de hele populatie te onderzoeken (bijvoorbeeld vanwege de grootte, de kosten of de benodigde tijd), wordt er een steekproef genomen. Het doel van een steekproef is om een kleiner, representatief deel van de populatie te selecteren, zodat je op basis van de steekproef uitspraken kunt doen over de hele populatie.

Het is belangrijk te onthouden dat de steekproef uit de populatie wordt getrokken; de populatie is de grote groep waaruit de steekproef afkomstig is.

Voorbeeld 1: Stel je voor dat een school wil weten hoeveel HAVO 4-leerlingen in Nederland wiskunde A als eindexamenvak hebben.

1. De populatie is dan alle HAVO 4-leerlingen in Nederland. Dit is de complete groep waarover de school iets wil weten.
2. Omdat het onmogelijk is om elke HAVO 4-leerling in Nederland te vragen, neemt de school een steekproef. Ze vragen bijvoorbeeld 500 willekeurig gekozen HAVO 4-leerlingen van verschillende scholen in Nederland welk wiskundevak ze hebben. Deze 500 leerlingen vormen dan de steekproef.

Voorbeeld 2 (complexer): Een onderzoeksbureau wil de gemiddelde mening over het openbaar vervoer weten onder alle jongeren tussen 16 en 20 jaar in de vier grote steden van Nederland (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht).

1. De populatie is dan alle jongeren tussen 16 en 20 jaar die in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag of Utrecht wonen. Dit is een grote en diverse groep.
2. Het is onmogelijk om al deze jongeren te interviewen. Daarom neemt het onderzoeksbureau een steekproef. Ze selecteren bijvoorbeeld 2000 jongeren uit deze steden. Om ervoor te zorgen dat de steekproef representatief is, letten ze erop dat er jongeren uit elke stad, van verschillende opleidingsniveaus (HAVO, VWO, MBO), en met een gelijke verdeling van jongens en meisjes in de steekproef zitten. Ze moeten ook aselect gekozen zijn, zodat iedereen evenveel kans heeft om mee te doen.

In dit voorbeeld is het extra belangrijk dat de steekproef goed lijkt op de totale populatie, omdat de meningen over openbaar vervoer kunnen verschillen per stad of opleidingsniveau. De steekproef moet dus een goede afspiegeling zijn om betrouwbare uitspraken te kunnen doen over de hele populatie.