Wat is de relatie tussen de EMU, de ECB en het Stabiliteits- en Groeipact?

De Europese Monetaire Unie (EMU), de Europese Centrale Bank (ECB) en het Stabiliteits- en Groeipact zijn nauw met elkaar verbonden en werken samen om de stabiliteit van de euro en de economische gezondheid van de lidstaten te waarborgen.

• De Europese Monetaire Unie (EMU) is het samenwerkingsverband van landen die de euro als gemeenschappelijke munt hebben ingevoerd. Het vormt het kader waarbinnen deze landen op monetair gebied samenwerken.
• De Europese Centrale Bank (ECB) is de centrale bank van de EMU. De belangrijkste taak van de ECB is het zorgen voor prijsstabiliteit in de eurozone, wat betekent dat ze de inflatie rond de twee procent willen houden. Dit is essentieel voor een stabiele euro.
• Het Stabiliteits- en Groeipact is een reeks regels en voorwaarden waaraan landen moeten voldoen om lid te worden van de EMU én om de stabiliteit van de euro te handhaven als ze eenmaal lid zijn. Dit pact stelt eisen aan bijvoorbeeld inflatie, rentestand, begrotingstekort en staatsschuld, om ervoor te zorgen dat de economieën van de eurolanden gezond blijven.

Binnen dit kader is de EMU schuldquote (ook wel staatsschuldquote genoemd) de totale staatsschuld van een land, uitgedrukt als een percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Volgens het Stabiliteits- en Groeipact mag deze schuldquote voor landen binnen de EMU niet hoger zijn dan 60% van het BBP.

Een onhoudbare staatsschuld betekent dat een land zoveel schulden heeft dat het deze op de lange termijn niet meer kan terugbetalen of financieren. Dit kan verschillende ernstige gevolgen hebben:

• Hogere rentelasten: De overheid moet steeds meer rente betalen over de schuld, wat ten koste gaat van andere uitgaven zoals zorg of onderwijs.
• Last voor toekomstige generaties: Toekomstige generaties moeten de schulden van nu afbetalen.
• Verlies van vertrouwen: Als investeerders geen vertrouwen meer hebben in de overheid, wordt het moeilijk of zelfs onmogelijk om nog geld te lenen. Dit kan uiteindelijk leiden tot een faillissement van het land.

Het is belangrijk het verschil te kennen tussen een begrotingstekort en de overheidsschuld:

• Een begrotingstekort is het verschil tussen de inkomsten en de uitgaven van de overheid in één specifiek jaar. Als de overheid in een jaar meer uitgeeft dan er binnenkomt, is er sprake van een begrotingstekort. Dit is een stroomgrootheid, omdat het de verandering over een bepaalde periode (één jaar) weergeeft.
• De overheidsschuld (of staatsschuld) is het totale bedrag aan schulden dat de overheid in de loop der jaren heeft opgebouwd. Elk jaar dat er een begrotingstekort is, wordt er geld geleend en wordt de overheidsschuld groter. Als er een begrotingsoverschot is, kan de overheid een deel van de schuld aflossen. Dit is een voorraadgrootheid, omdat het de totale hoeveelheid schuld op een specifiek moment meet.

Het Stabiliteits- en Groeipact heeft als doel onhoudbare schulden te voorkomen door, naast de schuldquote, ook een limiet te stellen aan het jaarlijkse begrotingstekort (doorgaans niet meer dan 3% van het BBP).