Medelijden gedrag, ook wel het 'free-rider probleem' genoemd, betekent dat mensen wel gebruikmaken van een goed of dienst, maar er niet voor betalen. Dit gedrag komt vaak voor bij collectieve goederen.
Collectieve goederen hebben als kenmerk dat ze niet uitsluitbaar zijn. Dit houdt in dat het moeilijk of zelfs onmogelijk is om mensen uit te sluiten van het gebruik van zo'n goed, zelfs als ze er niet aan bijdragen.
Waarom komt dit voor bij collectieve goederen?
Omdat collectieve goederen niet uitsluitbaar zijn, kunnen mensen profiteren van de voordelen zonder de kosten te dragen. Als de financiering van een collectief goed vrijwillig zou zijn, zouden veel mensen de neiging hebben om niet te betalen. Ze redeneren dan dat ze toch wel van het goed kunnen profiteren, omdat anderen er wel voor zullen betalen.
Voorbeeld:
Denk aan straatverlichting. Iedereen in een wijk profiteert van de verlichting op straat, ongeacht of die persoon belasting betaalt of niet. Als de financiering van straatverlichting afhankelijk zou zijn van vrijwillige bijdragen, zouden veel mensen niet betalen, wetende dat de straat toch wel verlicht wordt door de bijdragen van anderen.
Hoe wordt medelijden gedrag verminderd?
Om dit gedrag tegen te gaan en ervoor te zorgen dat iedereen bijdraagt aan de kosten van collectieve goederen, introduceert de overheid belastingen. Door belastingen te heffen, wordt de financiering verplicht en kan iedereen van de noodzakelijke diensten profiteren. Dit is bijvoorbeeld belangrijk bij diensten zoals nationale defensie of gezondheidszorg.
Economie