Om het evenwicht van krachten op een helling te berekenen, volg je een aantal stappen waarbij je de zwaartekracht ontbindt en alle krachten langs de helling met elkaar vergelijkt.
Hier is een stappenplan:
1. Teken een assenstelsel en de zwaartekracht
Begin met het tekenen van een assenstelsel. Plaats het zwaartepunt van het voorwerp als middelpunt. De zwaartekracht (FZ) grijpt altijd aan in het zwaartepunt en wijst recht omlaag.
De zwaartekracht bereken je met de formule:
FZ=m⋅g
Hierbij is:
- m de massa van het voorwerp in kilogram (kg).
- g de gravitatieconstante (op aarde ongeveer 9,81 N/kg).
2. Ontbind de zwaartekracht
Bij een voorwerp op een helling is het handig om de zwaartekracht (FZ) te splitsen in twee componenten:
- FZ,// (evenwijdig aan de helling): Deze krachtcomponent zorgt ervoor dat het voorwerp de helling af wil glijden.
- FZ,⊥ (loodrecht op de helling): Deze krachtcomponent drukt het voorwerp tegen de helling aan.
Je kunt dit doen door een tekening te maken met de parallellogrammethode, of door te rekenen met goniometrie (sinus, cosinus).
Goniometrie voor ontbinding:
De hellingshoek (α) van de helling met de horizontale ondergrond is cruciaal. In de krachten driehoek die ontstaat bij het ontbinden van FZ, is de hoek tussen de zwaartekracht (FZ, die verticaal is) en de component loodrecht op de helling (FZ,⊥) gelijk aan de hellingshoek α.
- Voor de component loodrecht op de helling (FZ,⊥):
FZ,⊥=FZ⋅cos(α)
- Voor de component evenwijdig aan de helling (FZ,//):
FZ,//=FZ⋅sin(α)
Voorbeeld:
Stel, een voorwerp heeft een zwaartekracht van 100 N en ligt op een helling van 30∘.
- De component loodrecht op de helling is: FZ,⊥=100⋅cos(30∘)≈86,6 N.
- De component evenwijdig aan de helling is: FZ,//=100⋅sin(30∘)=50 N.
3. Bepaal het evenwicht langs de helling
Voor evenwicht moeten de krachten die de helling op werken, gelijk zijn aan de krachten die de helling af werken.
- Krachten de helling af: Dit is voornamelijk de component FZ,// (de zwaartekracht langs de helling). Er kunnen ook andere krachten zijn die de helling af werken, zoals een duwkracht.
- Krachten de helling op: Dit kunnen bijvoorbeeld wrijvingskracht (Fw), trekkracht of remkracht zijn.
Bereken de resulterende kracht:
Tel alle krachten die de helling af werken bij elkaar op en trek daar alle krachten die de helling op werken vanaf (of andersom, afhankelijk van je gekozen positieve richting).
Als de som van de krachten de helling af groter is dan de som van de krachten de helling op, dan is er een resulterende kracht naar beneden. Het voorwerp zal dan versnellen de helling af. Om evenwicht te bereiken (niet versnellen), moet er een extra kracht de helling op worden uitgeoefend (bijvoorbeeld remmen).
Voorbeeld:
Stel, de component van de zwaartekracht langs de helling (FZ,//) is 1700 N (naar beneden) en de opwaartse krachten (bijvoorbeeld wrijvingskracht en een trekkracht) zijn samen 1300 N (naar boven).
- De resulterende kracht is: Fres=FZ,//−(Fwrijving+Ftrekkracht)=1700 N−1300 N=400 N.
- Deze 400 N is een resulterende kracht naar beneden. Om evenwicht te bereiken, moet er een extra kracht van 400 N de helling op worden uitgeoefend (bijvoorbeeld door te remmen).
Door deze stappen te volgen, kun je het evenwicht van krachten op een helling systematisch berekenen en bepalen of een voorwerp in rust blijft, versnelt of vertraagt.
Natuurkunde