Om aan te tonen of gips kristalwater bevat, kun je een proefopstelling maken waarbij je het gips verwarmt. Kristalwater is water dat gebonden is in de kristalstructuur van een zout en kan worden verwijderd door verhitting. Dit proces lijkt op indampen of drogen, waarbij de vloeistof (water) verdampt en de vaste stof (gips) achterblijft.
Proefopstelling:
- Materialen: Je hebt een brander nodig voor de warmtebron, een driepoot met gaasje om een hittebestendig schaaltje (zoals een indampschaaltje of een reageerbuisje) stabiel boven de brander te plaatsen, en natuurlijk het gips dat je wilt onderzoeken.
- Opbouw: Plaats een kleine hoeveelheid gips in het hittebestendige schaaltje. Zet dit schaaltje op het gaasje, dat op de driepoot staat. Verwarm het schaaltje van onderaf met de brander. Om de waterdamp die vrijkomt goed waar te nemen, kun je eventueel een koud oppervlak, zoals een horlogeglas of een tweede reageerbuisje, boven het schaaltje houden.
Waarnemingen bij aanwezigheid van kristalwater:
Als gips inderdaad kristalwater bevat, zul je bij verhitting de volgende verschijnselen waarnemen:
- Waterdamp: Je zult zien dat er waterdamp (wat eruitziet als een soort 'rook' of nevel) uit het gips opstijgt. Dit is het kristalwater dat door de warmte verdampt. Verdampen is de overgang van water in vloeibare toestand naar water in gasvormige toestand (waterdamp).
- Condensatie: Als je een koud oppervlak boven de opstijgende damp houdt, zullen hierop kleine waterdruppeltjes ontstaan. Dit komt doordat de warme waterdamp afkoelt en condenseert op het koude oppervlak, wat bevestigt dat het om water gaat.
- Verandering van het gips: Het gips zelf kan van uiterlijk veranderen. Het kan bijvoorbeeld lichter van kleur worden of een andere structuur krijgen, omdat het water dat erin zat is verdwenen.
- Gewichtsverlies: Wanneer je het gips voor en na het verwarmen weegt, zul je een afname in gewicht constateren. Dit gewichtsverlies komt overeen met de massa van het verdampte kristalwater.
Scheikunde