Vraag 25

Met opgeheven hoofd je examens in

Oefen de examens van de afgelopen 8 jaar, met uitleg van docenten bij elke vraag
Extra uitleg en oefenen bij elk onderwerp uit je examen
Loop je vast? Ainstein, je AI-tutor, kijkt met je mee en helpt je verder

Urine van katers (kater-urine) heeft een penetrante en onprettige geur.

Dat komt door de afbraakproducten van het aminozuur felinine (figuur 1).

Katers ouder dan drie maanden hebben in hun urine een hoog gehalte van het aminozuur felinine. Bij poezen is dat gehalte een stuk lager. Een volwassen kater plast gemiddeld drie keer per dag, en per keer gemiddeld 30 mL urine. Per dag scheidt een volwassen kater gemiddeld122 \mu \mathrm{mol}felinine per kilogram lichaamsgewicht uit.

2 punten

Open vraag

Felinine heeft van zichzelf weinig geur. Nadat felinine via de urine in de bodem terecht is gekomen, wordt dit onder andere door micro-organismen omgezet tot een reeks verschillende stoffen die wel een geur hebben, zoals de stoffenXenY. Zie figuur 4.

Uit onderzoek met bodemmonsters met katten-urine blijkt dat de stoffenXen Y ook in de bodem voorkomen als gecastreerde katers (GK), poezen (P) en jonge katers (JK) hebben geürineerd. Er zijn ook bodemmonsters onderzocht met urine van niet-gecastreerde katers (NGK). De geur van deze bodemmonsters is veel intenser dan die van de monsters van GK, P en JK. Om te bepalen welke stof met name verantwoordelijk is voor de geur, zijn gaschromatogrammen gemaakt van alle monsters. De hoeveelheid urine is in elk monster gelijk. Van de stoffenXenYzijn vervolgens de piekoppervlaktes bepaald. Zie figuur 5.

Van stof X is bekend dat deze stof bij een tien maal zo lage concentratie, een hogere geurintensiteit geeft dan stof Y. Uit figuur 5 kan worden afgeleid dat stofXmeer van invloed is op de intensiteit van de geur van kater-urine dan stof Y .

Voer de volgende opdrachten uit:

•Licht toe waarvoor de piekoppervlaktes in deze gaschromatogrammen worden gebruikt.

•Geef een argument waaruit blijkt dat stof X een grotere invloed heeft op de intensiteit van de geur van de urine van niet-gecastreerde katers (NGK) dan stof Y. Gebruik hiervoor figuur 5. Neem aan dat de gevoeligheid van de detector voor de stoffenXenYgelijk is.

Beoordeling

Een voorbeeld van een juiste toelichting is:

•De piekoppervlaktes in deze chromatogrammen zijn een (relatieve) maat voor de concentratie van de stoffenXenYin de monsters. / voor de (chemische) hoeveelheid van de stoffenXenYin de monsters.

•De piekoppervlakte is evenredig met de hoeveelheid/concentratie van de stoffenXenYin het (ingespoten) monster.

Voorbeelden van een juist argument zijn:

•Het piekoppervlak van stof X in het monster van de niet-gecastreerde katers (NGK) is veel hoger dan het piekoppervlak van stof X bij de andere groepen. Bij stof Y is dat verschil in piekoppervlak niet zo groot. (Stof X heeft dus een grotere invloed, dan stof Y .)

•Het piekoppervlak van stof X bij niet-gecastreerde katers (NGK) is rond de700(\cdot 10^{5}). Het piekoppervlak van stof Y bij NGK is ongeveer12(\cdot 10^{5}). Dat is meer dan50 \timesminder. (Stof X ruikt ook nog eens sterker dan stof Y. Stof X heeft dus een grotere invloed.)

➤ Indien correct 1 punt:

Oefen vraag

Examenroute

Alle onderwerpen die je voor je examen moet kennen op een rijtje gezet.

Bekijk examenroute

Op deze pagina behandelen we vraag 25 van het centraal examen scheikunde vwo 2025 – tijdvak 2. Deze vraag is onderdeel van De geur van kater-urine, en is 2 punten waard.

Je kunt hier zelf het antwoord invullen en vervolgens direct de uitwerking en uitleg bekijken.

Daarnaast kun je:

Oude antwoorden terugzien
Extra uitleg vragen aan onze AI-hulp via de knop "Stel je vraag"
Klikken op de bijbehorende onderwerpen uit de examenroute om verdieping te vinden