Leg uit wat de tijdsproef is en waarom deze belangrijk is bij het bepalen van de persoonsvorm in een zin. Geef een voorbeeld van een zin en pas de tijdsproef toe.
Leerdoelen
•Je kunt de overige werkwoordsvormen benoemen en herkennen.
•Je kunt de overige werkwoordsvormen correct gebruiken en spellen.
De tijdsproef
Voordat je begint met het invullen van werkwoordsvormen, is het van belang dat je de tijdsproef uitvoert. Dit houdt in dat je de zin in een andere tijd zet: van tegenwoordige naar verleden tijd, of andersom. Op deze manier kom je erachter wat de persoonsvormen zijn en welke woorden behoren tot de overige werkwoordsvormen. Persoonsvormen veranderen namelijk mee met de tijd en de overige werkwoordsvormen niet.
Overige werkwoordsvormen
Naast de persoonsvormen, hebben we ook nog de volgende werkwoordsvormen:
1.Voltooid deelwoord
2.Onvoltooid deelwoord
3.Bijvoeglijk naamwoord
4.Infinitief
5.Gebiedende wijs
Voltooid deelwoord (vd)
Het voltooid deelwoord geeft aan dat een handeling is afgerond. Het komt voor in combinatie met een hulpwerkwoord zoals 'hebben', 'zijn' of 'worden'.
Het voltooid deelwoord van sterke werkwoorden eindigt op -en of begint met ge-.
Het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden eindigt op -t /-d. Het vormen van het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden kan soms ingewikkeld zijn. Hier zijn enkele regels:
•Als de stam van het werkwoord eindigt op een medeklinker uit 't (e)x-k(o)fsch(aa)p', dan eindigt het voltooid deelwoord op -t.
•Als de stam van het werkwoord niet eindigt op een medeklinker uit 't (e)x-k(o)fsch(aa)p', dan eindigt het voltooid deelwoord op -d.
Voorbeelden van het voltooid deelwoord:
•Daar had ik meer van gehoopt.
•De groep is gisteren vertrokken.
•De jongen heeft jarenlang gebasketbald.
•Hij heeft een marathon gelopen.
Onvoltooid deelwoord (od)
Het onvoltooid deelwoord geeft aan dat een handeling nog niet is afgerond. Je schrijft het onvoltooid deelwoord als het hele werkwoord + d.
Voorbeelden van het onvoltooid deelwoord:
•We eten wandelend ons broodje.
•We liepen zingend over de gracht.
Bijvoeglijk naamwoord (bv)
Soms moet je een van de deelwoorden als bijvoeglijk naamwoord gebruiken. Dat kun je doen door:
•Er een -e achter te zetten: de lachende koe, het verwoeste huis, de gehate club, de vergane glorie.
•Daar soms een extra letter bij te zetten (voor de uitspraak): de bekladde tafel, de bezette stad.
•Of juist het hele deelwoord te gebruiken (bij een voltooid deelwoord eindigend op -en): de gelopen koers, de verloren finale.
Infinitief (inf)
Het infinitief is de onbepaalde vorm van een werkwoord, ook wel de "basisvorm" genoemd. Het is de vorm van het werkwoord die niet is verbonden met een specifieke tijd, persoon, getal, of geslacht.
Wanneer het hele werkwoord geen persoonsvorm is, noem je het dus een infinitief.
Voorbeeld van het infinitief:
•Ik vind dat die vergrote afbeeldingen morgen moeten worden afgemaakt.
•Opmerking: door de zin in verleden tijd te zetten, kun je zien dat 'worden' geen persoonsvorm is: Ik vond dat die vergrote afbeeldingen gisteren moesten worden afgemaakt.
Gebiedende wijs (gw)
De gebiedende wijs wordt gebruikt om een bevel of gebod te geven. Wanneer je iemand direct aanspreekt, noem je dat gebiedende wijs. Het onderwerp ontbreekt in zo'n zinsconstructie, en je gebruikt dan de ik-vorm.
Voorbeelden van de gebiedende wijs:
•Houd je mond!
•Kijk uit!
•Geef hier!
