Neem de woorden "cactus" en "criterium". Geef de correcte meervoudsvormen van beide woorden en verklaar de verschillen in hun meervoudsvorming. Waarom worden deze vormen op deze manier gevormd in het Nederlands?
Leerdoelen
•Je kunt de correcte meervoudsvorm van een zelfstandig naamwoord schrijven.
•Je kunt het verkleinwoord van een zelfstandig naamwoord schrijven.
Meervouden
Veel meervouden worden gemaakt door er -en aan toe te voegen.
Voorbeelden van meervouden
•held wordt helden
•fles wordt flessen (Let op: de laatste letter wordt verdubbeld om de juiste uitspraak te behouden.)
•straat wordt straten (soms laat je een klinker weg; de tweede a is niet nodig)
•De f verandert in een v: boef wordt boeven. (In sommige woorden komen medeklinkerveranderingen voor.)
•De s verandert in een z: huis wordt huizen. (In sommige woorden komen medeklinkerveranderingen voor.)
Het gebruik van een trema
Een trema wordt gebruikt om aan te geven dat twee opeenvolgende klinkers apart worden uitgesproken en niet samen een klank vormen.
Voor woorden die eindigen op "e", zoals "idee", wordt in het meervoud een trema toegevoegd om de leesbaarheid te verbeteren: "ideeën".
Voor woorden die eindigen op "i", hangt het gebruik van een trema af van de klemtoon:
•Als de klemtoon op de laatste lettergreep ligt, zoals bij "industrie", wordt het meervoud "industrieën".
•Als de klemtoon niet op de laatste lettergreep ligt, zoals bij "bacterie", wordt het meervoud "bacteriën" zonder extra "e".
Bij woorden die eindigen op een onbeklemtoonde "-es", "-et", "-ik" of "-it", zoals "monnik", treedt er geen verdubbeling op in het meervoud, bijvoorbeeld "monniken".
Het gebruik van apostrof bij meervouden
Bij woorden die eindigen op een klinker voeg je vaak -s toe, soms met een apostrof. Voorbeelden zijn:
•baby's
•foto's
•dvd's
(Als een woord eindigt op twee of drie klinkers die samen een klank vormen, zoals cadeau of etui, schrijf je alleen de s erachter zonder apostrof.)
Meervouden met meerdere vormen
Sommige woorden hebben twee meervoudsvormen:
•zoons of zonen
•gemeenten of gemeentes
Wanneer het meervoud van woorden die eindigen op een lange klinkerklank (zoals -ee, -ie) een -s krijgen, schrijf je deze aan elkaar vast:
•chimpansees
•dictees
Sommige meervouden eindigen op -eren:
•eieren
•volkeren
Bijzondere meervoudsvormen
Er zijn ook oorspronkelijk Latijnse meervoudsvormen zoals:
•datum wordt data of datums.
•medium wordt media.
•politicus wordt politici.
Waarom "data's" fout is
Het woord "data" is al een meervoud en "data's" wordt als dubbel gebruik gezien. Je kunt geen meervoud op een meervoud stapelen.
Verkleinwoorden
Verkleinwoorden worden gebruikt om verschillende redenen. Ze kunnen iets kleiner of schattiger maken, maar ook een gevoel van gezelligheid of intimiteit overbrengen. Daarnaast worden ze vaak liefkozend gebruikt, zoals wanneer je iemand een "schatje" noemt. Verkleinwoorden kunnen ook dienen als eufemisme of understatement, om iets minder serieus of minder groot te laten lijken. Soms worden ze zelfs denigrerend gebruikt, om iets of iemand kleiner of minder belangrijk te maken.
Vorming van verkleinwoorden
Je voegt -je, -tje, -pje, -kje of -etje toe aan het zelfstandig naamwoord. Voorbeelden zijn:
•huis wordt huisje
•bloem wordt bloempje
•geval wordt gevalletje
•blad wordt blaadje (bij korte klanken kan het verkleinwoord soms langer klinken)
Verdubbeling of apostrof in verkleinwoorden
Als het woord eindigt op een klinker (a, i, o, u, y), kan er klinkerverdubbeling optreden. Het woord "café" wordt bijvoorbeeld verkleind naar "cafeetje".
Voor woorden die eindigen op een "i-klank" of "y", gebruik je een apostrof. Zo wordt "buggy" vervolgens "buggy'tje" als verkleinwoord. Echter, als een woord eindigt op een "i", zoals "ski", wordt er een extra "e" toegevoegd, dus daar schrijf je "skietje".
Verkleinwoorden en afkortingen
Afkortingen krijgen een apostrof in verkleinwoorden:
•sms'je
•vwo'ertje
•a4'tje
