Jonathan Swift schreef het boek 'Robinson Crusoe.'
Leerdoelen
•Je begrijpt de kernideeën en literaire ontwikkelingen tijdens de Verlichting.
De Verlichting: Een tijdperk van verandering
In de eeuw van de Verlichting vond een belangrijke verschuiving plaats in denken en literatuur. Deze periode kenmerkte zich door een geloof in rationaliteit en de kracht van kennis. Een belangrijke gedachte uit deze tijd was dat ieder mens als een tabula rasa (onbeschreven blad) geboren wordt en door leren en opvoeding zichzelf kon ontwikkelen tot een goed burger.
De invloed van de Verlichting op geloof en staat
De Verlichting bouwde voort op eerdere veranderingen, zoals de kritiek van Maarten Luther en Johannes Calvijn op de katholieke kerk. Er ontstond meer ruimte voor verschillende geloofsovertuigingen. Toch was vrijheid van godsdienst beperkt; je hoefde niet katholiek te zijn, maar geloven in bijvoorbeeld het spaghetti-monster zoals nu, was ondenkbaar.
Kritisch denken en revolutie
Het kritische denken van de Verlichting leidde niet alleen tot discussie over geloof, maar ook over de staatsinrichting. In Frankrijk mondde dit uit in de Franse Revolutie, waarbij de koning en koningin letterlijk een kopje kleiner werden gemaakt.
Nieuwe schrijfvormen en genres
De Verlichting bracht innovaties in de literatuur:
•Briefromans: Verhalen werden verteld via brieven, zoals in De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart van Betje Wolff en Aagje Deken.
•Spectators: Tijdschriften gericht op discussie en het informeren van het lezerspubliek.
•Imaginaire reisverhalen: Avonturenverhalen zoals Robinson Crusoe en Gullivers reizen.
•Kinderliteratuur: Geschreven om kinderen wijze lessen te leren, bijvoorbeeld Hieronymus van Alphens gedicht Jantje zag eens pruimen hangen.
De rol van vrouwen in de literatuur
In deze tijd begon een nieuwe groep zich te ontwikkelen: lezende en schrijvende vrouwen. Betje Wolff en Aagje Deken speelden hierin een grote rol. Hun werk was kritisch, idealistisch en gericht op het versterken van patriottische waarden.
De filosofie van Spinoza
Een belangrijke denker uit deze tijd was Spinoza, die rationalisme centraal stelde. Hij zag God niet als een bovennatuurlijke macht, maar als de natuur en alles om ons heen. Zijn ideeën over geloof en de Bijbel waren controversieel, maar van grote invloed op de Verlichting.
