Wat wordt bedoeld met de uitspraak dat literatuur de “hoogste uitingsvorm van taal” is?
Leerdoelen
•Je kunt de definitie van literatuur beschrijven en verschillende vormen ervan benoemen.
•Je kunt de belangrijkste voordelen van literatuur voor je algemene ontwikkeling, denkvermogen en verbeeldingskracht benoemen.
Wat is literatuur en waarom lezen we het?
Literatuur is feitelijk de hoogste uitingsvorm van een taal en daarmee een vorm van kunst met taal. Of het nu gedichten, romans, korte verhalen of toneelstukken zijn, literatuur kan in allerlei vormen voorkomen. Het is een manier om complexe gedachten, emoties en observaties over de mens en de wereld uit te drukken.
Een venster op de wereld
Literatuur zorgt ervoor dat je je blik verruimt op de wereld. Het is als het ware een venster op de wereld. Wat je in je eigen omgeving niet ziet of meemaakt, kun je wel meemaken als je meegaat in het verhaal dat een boek vertelt.
Boeken vertellen over wat mensen doen, meemaken en ondergaan. Zelfs als je die dingen zelf niet ervaart, kun je ze toch beleven door je in te leven in een verhaal. Het is een manier om menselijk handelen en lijden te duiden. Waarom doen mensen wat ze doen? Hoe gaan ze om met tegenslagen? Als een verhaal deze vragen op een boeiende manier kan beantwoorden, raakt het de kern van wat literatuur wil bereiken.
Verhalen
Mensen houden van verhalen. We vinden het prettig om meegenomen te worden in een werkelijkheid die anders is dan onze eigen werkelijkheid. Het hoeft niet per se vluchten te zijn, maar het stelt je in staat om even in een andere werkelijkheid te zijn dan je eigen dagelijkse leven.
Duiken in de diepte
Verhalen putten vaak uit wat al geschreven is. Schrijvers lezen veel, en zijn daardoor bekend met een breed scala aan bestaande teksten en verhalen. Dit betekent dat ze onvermijdelijk inspiratie halen uit wat er al is.
Waarom schrijvers putten uit bestaande verhalen
Wanneer schrijvers verwijzen naar of voortbouwen op andere teksten, noemen we dit intertekstualiteit. Dit maakt literatuur gelaagd, wat betekent dat er niet alleen een verhaal opgeschreven is, maar dat er tussen de regels door vaak een ander, dieper verhaal schuilt.
De gelaagdheid van een verhaal ontdekken
Stel je voor dat de hoofdpersoon van een verhaal Job heet. Dan is het interessant om je af te vragen of er andere belangrijke verhalen zijn waarin een hoofdpersoon ook Job heet. Als lezer zou je zo'n verwijzing kunnen onderzoeken. Waarom kiest de schrijver deze naam? Schudt dit een herinnering of een betekenis wakker uit een ander verhaal? Is er iets in het karakter van Job dat je uit een eerder bekend verhaal zou kunnen halen?
Dit is de gelaagdheid: achter het geschreven verhaal zit een ander verhaal verborgen, wat het geheel een heel nieuwe dimensie geeft. Door op deze manier te lezen, kun je je van alles verbeelden, niet alleen wat direct is opgeschreven, maar ook wat daarachter schuilgaat. Je verplaatst je bijna in de schrijver: wat wilde de schrijver eigenlijk zeggen? Welke verhalen wilde hij meegeven? Op deze manier ontstaat er een hele wereld rondom een verhaal, dat zo veel meer wordt dan alleen de letters op papier.
Deel uitmaken van een leescultuur
Er bestaat zoiets als een leescultuur. Dit betekent dat mensen die hetzelfde boek hebben gelezen, erover kunnen praten, discussiëren en hun gedachten kunnen uitwisselen.
Praten over boeken en recensies
In kranten en online worden regelmatig recensies over boeken geschreven. Als lezer wil je nu eenmaal graag weten wat anderen ervan vinden. Sommige mensen lezen recensies pas nadat ze een boek zelf hebben gelezen, zodat ze eerst hun eigen mening kunnen vormen. Anderen lezen juist eerst de recensies om te bepalen of ze een boek willen lezen of niet. Op deze manier word je onderdeel van een grotere leescultuur.
Persoonlijke groei door literatuur
Het lezen van literatuur heeft een aantal belangrijke voordelen voor jouw persoonlijke ontwikkeling.
Vergroting van je algemene ontwikkeling
Het is logisch dat je algemene ontwikkeling vergroot wordt door te lezen. Je komt immers in aanraking met verschillende perspectieven, culturen en historische contexten die je anders misschien niet zou kennen.
Prikkeling van denken en verbeelding
Literatuur zet je aan tot denken, omdat je in de gedachtewereld van de schrijver stapt. Je wordt gedwongen om mee te denken of op zijn minst na te denken over het denken van anderen. Dit verrijkt jouw eigen denkvermogen. Dingen die je zelf misschien niet had bedacht, worden door anderen wel bedacht en door je daarin te verdiepen, wordt jouw denken verbreed.
Het prikkelt ook je verbeelding. Verhalen kunnen je meenemen naar werelden en situaties die je misschien niet voor mogelijk had gehouden, waardoor je fantasie de vrije loop kan nemen.
