Een samentrekking wordt uitsluitend gebruikt om zinnen korter te maken.
Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat een samentrekking is.
•Je kunt samentrekkingen herkennen, benoemen en uitvoeren.
Wat is een samentrekking?
Een samentrekking is een verkorte weergave van één of meer woorden of woordgroepen. Een woord, woorddeel of zinsdeel wordt weggelaten omdat het ook op een andere plek in de zin voorkomt. Dit voorkomt het onnodig herhalen van dezelfde termen.
Niveaus van samentrekkingen
Er zijn drie niveaus waarop je samentrekkingen kunt toepassen: woordniveau, woordgroepniveau en zinsdeelniveau.
Woordniveau
Op woordniveau haal je een deel van het woord weg bij samengevoegde woorden.
Voorbeelden:
•Landbouw en bosbouw → land- en bosbouw
•Voetbalspelers en trainers → voetbalspelers en -trainers
Woordgroepniveau
Op woordgroepniveau laat je binnen een woordgroep een deel weg.
Voorbeelden:
•Kleine ongemakken en grote ongemakken → kleine en grote ongemakken
•Mooie mannen en mooie vrouwen → mooie mannen en vrouwen
Zinsdeelniveau
Op zinsdeelniveau wordt een heel zinsdeel weggelaten.
Voorbeelden:
•Wij liepen achter de wagen aan en zij fietsten achter de wagen aan → Wij liepen en zij fietsten achter de wagen aan.
•Thijs dronk vier biertjes en Wael dronk maar twee biertjes → Thijs dronk vier biertjes en Wael maar twee.
Voorwaartse en achterwaartse samentrekking
Achterwaartse samentrekking
Het gemeenschappelijke deel staat achteraan in de zin.
Voorbeelden
•Land- en bosbouw.
•Kleine en grote ongemakken.
•Wij liepen en zij fietsten achter de wagen aan.
Voorwaartse samentrekking
Het gemeenschappelijke deel staat vooraan in de zin.
Voorbeelden:
•Voetbalspelers en -trainers.
•Mooie mannen en vrouwen.
Gemengde samentrekking
Bij een gemengde samentrekking worden een samengesteld woord en een woordgroep samengetrokken.
Voorbeelden:
•Ervaringsdeskundigen en financiële deskundigen → Ervarings- en financiële deskundigen (woorddeel weggelaten).
•Financiële deskundigen en ervaringsdeskundigen → Financiële en ervaringsdeskundigen (volledig woord weggelaten).
Uitleg: in het eerste voorbeeld wordt er een woorddeel weggelaten, omdat het eerste woord in de zin (ervaringsdeskundigen) één woord is. In het tweede voorbeeld wordt er een volledig woord weggelaten, omdat het eerste deel van de zin hier uit twee woorden bestaat (financiële deskundigen). Om die reden is er bij het tweede voorbeeld geen weglatingsstreepje nodig.
