'Hoepel een eind op'
In onderstaand fragment uit een langer tijdschriftartikel worden de opvattingen van twee filosofische stromingen over boosheid in perspectief geplaatst.
(1) "Emoties zijn hoe we moraliteit doen", zo vatte de Hongaars-Amerikaanse filosoof Agnes Callard vorig jaar in een essay in The Boston Review het standpunt van de 'sentimentalisten'1) onder haar collega's samen: onze woede is simpelweg hoe we elkaar moreel verantwoordelijk houden, hoe we een gemeenschappelijke moraal vormen. De denkers in een stoïcijnse2 traditie die ze daartegenover plaatst, zien woede uiteindelijk als inherent slecht. Ze proberen hooguit dat wat ze als waardevol zien te isoleren door het bijvoorbeeld morele verontwaardiging te noemen of, zoals Nussbaum,3) transition anger.4)
(2) Het leek Callard zinvol om woede te willen beteugelen, maar het is een fantasie dat je haar zou kunnen zuiveren. We kunnen wel woorden verzinnen om een gevoel te beschrijven dat we rechtvaardig woedend zijn zonder dat er een vleugje wraakzucht in schuilt, maar dat is volgens haar uiteindelijk een filosofische fictie. De duistere kant van woede is onlosmakelijk met de constructieve verbonden. Wrok is ook hoe we moraliteit doen. Wraak is ook hoe we elkaar moreel verantwoordelijk houden.
Jan Postma, de Groene Amsterdammer, 11 november 2021
Jan Postma is journalist, politicoloog en Amerika-deskundige.
noot 1 sentimentalisme: filosofische stroming die stelt dat emoties richting geven aan het leven van een mens
noot 2 stoïcisme: filosofische stroming die stelt dat een mens zich in het leven niet moet laten leiden door emoties
noot 3 Martha Nussbaum is een Amerikaanse filosoof.
noot 4 transition anger: woede die nodig is om een maatschappelijk onrecht te kunnen veranderen