Tekst 2 Waarom zijn juist vrouwelijke thrillerschrijvers zo succesvol? (1) Wie kijkt naar de lijst met best- verkochte Nederlandse thrillers van de afgelopen tien jaar, moet concluderen dat vrouwelijke schrijvers het genre domineren. In de top 105 staan maar liefst acht vrouwen. En Baantjer. En Suzanne Vermeer, van wie we niet weten wie er achter het pseudoniem schuilgaat. (2) Uit cijfers van de CPNB bleek vorige week dat de verkoop van Nederlandstalige fictie in 2022 afnam, terwijl boeken in het Engels steeds beter verkochten. De thriller van eigen bodem kan redding bieden voor het boekenvak, want dit jaar komen bijna alle belangrijke Nederlandse thrillerauteurs, zoals Esther Verhoef, Saskia Noort, Marion Pauw en Loes den Hollander, met een nieuw boek. Goed nieuws, zou je denken. (3) Vreemd genoeg wordt er in Nederland door de andere schrijvers en recensenten uit de literaire wereld nog altijd neergekeken op de door een vrouw geschreven psychologische thriller. Gert Jan de Vries, thrillerrecensent voor NRC, nam de term “oestrogeenthriller” in de mond en schrijfster Connie Palmen zei in een talkshow dat de thriller “leeft bij de gratie van het cliché”. Schrijver Tomas Ross liet in 2019 op een blog weten dat “de hausse aan thrillerschrijfsters (...) veel vertrutting in het genre” heeft opgeleverd. “Ze staan niet aan de top omdat ze de beste thrillers schrijven, maar omdat ze sterke uitgevers hebben met veel marketingpower”, stelde Henk Vlaming, thrillerredacteur van De Leesclub van Alles, in 2020 in de Volkskrant. “Binnen de thriller- wereld worden vrouwelijke auteurs die goed verkopen niet voor vol aangezien”, zei Saskia Noort in datzelfde jaar, ook in de Volkskrant. “We zijn een bedreiging, of geen échte thrillerschrijvers, we zijn te soft, te commercieel.” (4) Waarom worden deze thrillers van vrouwelijke hand in Nederland met dedain bekeken? Het is een vraag die mij als debutant in het genre interesseert – mijn thriller Het perfecte zusje ligt sinds deze week in de winkel. (5) “Vertrutting van het genre? Dat is dikke vette onzin”, reageert Sander Verheijen, thrillerliefhebber en hoofdredacteur van boekensite en lezerscommunity Hebban, als ik hem hierover bel. “Het zijn opmerkingen geboren uit jaloezie van de oude garde Nederlandse thriller- schrijvers die zagen dat hun markt, die al niet groot was, werd over- genomen door vrouwen.” Volgens Verheijen is in Nederland te lang gedacht dat thrillers door mannen geschreven moesten worden. Daar- in liepen we achter op de Verenigde Staten, waar een auteur als Patricia Cornwell in de jaren negentig al populair was. (6) Waarom juist de vrouwelijke thrillerschrijver het zo goed doet in ons land heeft allereerst te maken met een simpel sommetje. “Er zijn meer vrouwelijke lezers dan mannelijke. En vrouwen lezen vrouwen”, zegt Verheijen. “Iedere lezer is toch op zoek naar herkenning.” Puur kijkend naar de verkoopcijfers zou je kunnen zeggen: als schrijver moet je het hebben van de 45-plusvrouw. (7) In de psychologische thriller is het hoofdpersonage vaak een zelfstandige, vrijgevochten vrouw die te maken krijgt met problemen in de privésfeer, waardoor de onderlinge verhoudingen op scherp komen te staan. “Domestic noir”1) wordt dit genre ook wel genoemd. (8) De Britse auteur Julia Crouch bedacht deze term in 2013 om haar eigen werk te typeren. Volgens haar speelt het domestic noir-genre zich “voornamelijk af in huizen en op het werk, houdt het zich grotendeels (maar niet uitsluitend) bezig met de vrouwelijke ervaring, is het gebaseerd op relaties en gaat het uit van een breed-feministische opvatting dat de huiselijke sfeer een uitdagende en soms gevaarlijke omgeving is”. Oftewel: het is niet de seriemoordenaar die je moet vrezen, maar je jaloerse echtgenoot. (9) Is dit de vertrutting waar Tomas Ross op doelde? Want inderdaad: in deze categorie psychologische thrillers is vaak geen sprake van wilde achtervolgingen, politieke vetes, drugsbaronnen en rechercheurs met een alcoholprobleem. (10) Het is goed te verklaren waarom juist vrouwelijke thriller- schrijvers inspiratie putten uit huis-tuin-en-keukensituaties: misdaad ís ook vaker persoonlijk voor vrouwen. Elk uur worden vijf vrouwen vermoord door een partner of een familielid, meldde een rapport van de Verenigde Naties. In de media is er momenteel veel aandacht voor dit gegeven. “Vrouwen zijn altijd alert op gevaren. Daarom schrijven zij er meer over. En misschien in- dringender”, zei de Amerikaanse bestsellerauteur Karin Slaughter ooit in een interview. (11) Vrouwelijke auteurs zijn beter in staat om geloofwaardig over dit soort angstgevoelens te schrijven, meent de Spaanse Elena Avanzas Álvarez, die aan de Universidad de Oviedo onderzoek doet naar vrouwen in de misdaadliteratuur. “Alle vrouwen kennen het gevoel dat ze ’s avonds op straat een inschatting moeten maken of ze veilig zijn. Thrillers haken in op die angsten en spelen ermee. En dat is lekker. Als lezer kruip je in de rol van de hoofd- persoon, maar wel vanuit de veiligheid van je eigen huis. Elk moment kun je het boek wegleggen en een aflevering van de comedyserie Friends gaan kijken.” (12) Dat deze boeken zich niet afspelen op het wereldtoneel maar in een Vinex-wijk 2), betekent niet dat we ze moeten afdoen als onbelangrijk geneuzel. Want dat is nogal denigrerend. “Alfred Hitchcock 3) gebruikte ook domestic noir-verhalen als inspiratie voor zijn films, met het idee dat er gevaar schuilt in het alledaagse”, zegt Avanzas Álvarez. (13) Vaak loopt het hoofdpersonage tegen zaken aan waar vrouwen vandaag de dag mee worstelen. Of het nou gaat om een echtscheiding, scheve machtsverhoudingen of alle rollen die vrouwen moeten vervullen: van succesvolle werknemer tot zorgzame moeder. In die zin is de betekenis van deze boeken in de populaire cultuur van groot belang. Volgens thrillerauteur en tweevoudig Gouden Strop-winnaar 4) Marion Pauw zie je in een thriller boven- dien dat de vrouwelijke hoofd- persoon zich van dat juk bevrijdt. “Ze stapt uit het stramien en moet uit een ander vaatje tappen.” (14) Dat thrillers minder aanzien genieten ten opzichte van romans komt doordat recensenten in het Nederlandse taalgebied erg bezig zijn met of iets literatuur is of niet, meent Sander Verheijen. “Dat zie je nergens ter wereld zo heftig als bij ons.” (15) “In Nederland wordt de thriller door de literaire elite nog steeds gezien als een streekromannetje”, zegt auteur Tomas Ross. Komt dat volgens hem door de “vertrutting”? “Met die eerdere uitspraak doelde ik op de kwaliteitsvermindering van het genre, doordat uitgevers op- eens massaal thrillers van vrouwen uitbrachten na het succes van Saskia Noort en Simone van der Vlugt.” Veel ervan was “formule- werk, zoals in een bouquetreeks” 5) , zegt de schrijver. “Maar er zijn ook genoeg goede vrouwelijke schrijvers, zoals Marion Pauw en Anya Niewierra.” (16) Dat het plotgedreven verhaal per definitie minderwaardig lijkt te zijn is onterecht, benadrukt Marion Pauw. “Eigenlijk zou ik willen beweren dat het schrijven van een goede thriller lastiger is dan het schrijven van een roman. Een actie- scène elegant op papier krijgen is verschrikkelijk lastig.” Daar sluit ik mij volledig bij aan.
Anna van den Breemer, de Volkskrant, 4 februari 2023 Anna van den Breemer is journalist en auteur van diverse non-fictieboeken en de thriller Het perfecte zusje.
noot 1 Domestic noir: literair subgenre binnen de misdaadromans dat zijn oorsprong vindt in de ‘film noir’, een stijl van vooral misdaadfilms die in de jaren 40 van de twintigste eeuw tot ontwikkeling kwam noot 2 Vinex-wijk: nieuwbouwwijk, gebouwd na 1990 (door velen als saai en eenvormig gezien) noot 3 Alfred Hitchcock: beroemde Britse filmregisseur van wie sommige films tot de ‘film noir’ kunnen worden gerekend noot 4 Gouden Strop: literatuurprijs voor de beste (oorspronkelijk) Nederlandstalige spannende roman noot 5 bouquetreeks: reeks van clichématige boekjes met zeer romantische fictie